Mathematicians and Scientists Leaving the USA

https://vietnamnet.vn/giao-su-ngo-bao-chau-noi-ve-ly-do-ong-roi-my-sang-hong-kong-2497724.html Giáo sư Ngô Bảo Châu nói về lý do ông rời Mỹ sang Hong Kong Hoàng Linh TRUNG QUỐC - Nhà toán học hàng đầu Ngô Bảo Châu cho biết ông quyết định rời Mỹ không chỉ vì những thay đổi trong môi trường học thuật tại đây, mà còn từ mong muốn góp phần biến châu Á thành trung tâm mới của khoa học và toán học toàn cầu. Theo trang South China Morning Post (SCMP), Giáo sư Ngô Bảo Châu, người Việt Nam đầu tiên nhận Fields Medal, sẽ gia nhập Đại học Hong Kong (Trung Quốc) từ tháng 6 tới. Trong cuộc phỏng vấn tại khuôn viên trường, ông chia sẻ: “Tôi muốn châu Á trở thành ‘nước Mỹ mới’ hay ‘châu Âu mới’ - một nơi khoa học và toán học có thể phát triển mạnh mẽ”. Theo ông, châu Á, đặc biệt là Trung Quốc, đang có cơ hội hiếm có để trở thành một trong những trung tâm khoa học và toán học hàng đầu thế giới. “Tôi rất mong được tham gia vào quá trình phát triển đó”, ông nói. Rời Mỹ vì môi trường học thuật thay đổi Giáo sư Ngô Bảo Châu giảng dạy tại Đại học Chicago (Mỹ) từ năm 2010. “Các trường đại học Mỹ từng là nơi tôn vinh tri thức, khám phá và học thuật suốt hàng trăm năm. Ở đó, mọi người được đối xử công bằng bất kể chủng tộc, miễn là cùng chia sẻ lý tưởng học thuật”, ông nói. Tuy vậy, ông cho rằng gần đây xuất hiện nhiều vấn đề đáng lo, liên quan đến visa và môi trường dành cho sinh viên quốc tế. Giáo sư Ngô Bảo Châu nói rằng ông mong muốn góp phần biến châu Á thành trung tâm mới của khoa học và toán học toàn cầu. Ảnh: SCMP Trước khi sang Mỹ, Ngô Bảo Châu từng học tập và làm việc gần hai thập kỷ tại Pháp. Ông cho biết bản thân muốn sống và làm việc ở nơi không phải thường xuyên đối diện với những điều khiến mình không hài lòng. Mong muốn kết nối cộng đồng toán học châu Á Giáo sư Ngô Bảo Châu nổi tiếng với công trình chứng minh đột phá về Chương trình Langlands, lý thuyết toán học được đề xuất năm 1967 và được xem là một trong những hướng nghiên cứu tham vọng nhất của toán học hiện đại. Theo Đại học Hong Kong, việc ông gia nhập khoa Toán với vị trí giáo sư chủ tịch là một dấu mốc quan trọng trong chiến lược thu hút nhân tài quốc tế của trường. Sinh năm 1972 tại Hà Nội, giáo sư Ngô Bảo Châu cho biết ông muốn thúc đẩy sự gắn kết giữa các nhà toán học trong khu vực. “Các nhà toán học làm việc hiệu quả hơn khi có sự gắn kết với nhau. Trong bất kỳ lĩnh vực nào cũng có hợp tác và cạnh tranh, nhưng trong toán học, hợp tác quan trọng hơn nhiều”, ông nói. Ông mong muốn Hong Kong trở thành trung tâm kết nối cộng đồng toán học châu Á, giữa các quốc gia và vùng lãnh thổ như Trung Quốc, Ấn Độ, Đài Loan, Nhật Bản, Việt Nam hay Singapore. Theo ông, Hong Kong có lợi thế lớn vì vừa gần gũi với châu Á vừa thuận tiện cho các đồng nghiệp từ châu Âu và Mỹ. Châu Á còn thiếu các nhà khoa học đầu ngành Giáo sư Ngô Bảo Châu cho rằng châu Á vẫn thiếu đội ngũ các nhà toán học hàng đầu có thể dành thời gian đào tạo thế hệ trẻ. Tuy vậy, ông nhận định khu vực này có tiềm năng rất lớn: “Ở nhiều trường đại học trên thế giới, không ít sinh viên xuất sắc nhất đều đến từ Trung Quốc”. Theo ông, nghiên cứu và giảng dạy toán học không đòi hỏi nhiều thiết bị phức tạp. “Chỉ cần bảng đen và phấn là đã có thể làm được rất nhiều điều”, nhà toán học Việt Nam chia sẻ. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh toán học không thể phát triển trong sự cô lập. Việc hợp tác quốc tế giúp các nhà khoa học trao đổi ý tưởng và thúc đẩy sáng tạo. “Những ý tưởng mới xuất hiện khi các đồng nghiệp, thầy và trò cùng nhau trao đổi. Những cuộc tranh luận, đôi khi là đối đầu về quan điểm nhưng trong tinh thần hòa bình, giúp chúng ta mở rộng giới hạn của tri thức”, ông bày tỏ. Áp lực công bố và hệ thống KPI Giáo sư Ngô Bảo Châu cũng bày tỏ lo ngại về xu hướng các trường đại học ngày càng đặt nặng chỉ tiêu công bố khoa học. “Theo hệ thống hiện nay ở Trung Quốc và nhiều nơi trên thế giới, các nhà nghiên cứu phải liên tục đạt KPI, công bố một số lượng bài báo nhất định mỗi năm để tồn tại trong môi trường học thuật”, ông cho biết. Ông cho rằng cách làm này có thể phù hợp với các trường tầm trung, nhưng những trường hàng đầu cần ưu tiên chất lượng hơn số lượng. “Áp lực ở mức độ nhất định là cần thiết, nhưng nếu cứ phải xuất bản một bài mỗi vài tháng thì rất khó tạo ra công trình đột phá trong toán học”, ông nói. Ông nhắc lại lời khuyên của người hướng dẫn sau tiến sĩ tại Pháp: “Đừng viết những bài báo tệ”. Không tin AI có thể thay thế nhà toán học Sau nhiều năm làm việc ở phương Tây, giáo sư Ngô Bảo Châu cho rằng đây là thời điểm thích hợp để trở lại châu Á, vừa gần gia đình hơn vừa gắn bó với nguồn cội. Ông nói mình cũng nhớ “không khí châu Á” - điều ông cảm nhận rõ khi ở Hong Kong, nơi từ lâu được xem là điểm giao thoa giữa Đông và Tây. “Hong Kong luôn là nơi Đông - Tây gặp gỡ và có rất nhiều cơ hội để tiếp tục đóng vai trò đó”, ông nói, đồng thời cho biết sinh viên Trung Quốc mà ông từng hướng dẫn “rất chăm chỉ và sẵn sàng làm việc vất vả”. Trong thời gian tới, ông dự định tiếp tục nghiên cứu toán học thuần túy và làm việc với sinh viên, nhà nghiên cứu trẻ nhằm tìm cách kết nối lý thuyết biểu diễn với lý thuyết số. Giáo sư Ngô Bảo Châu cũng cho rằng trí tuệ nhân tạo khó có thể thay thế các nhà toán học. “Công việc của chúng tôi đòi hỏi suy nghĩ sâu và nhiều tầng logic - điều vượt xa khả năng hiện nay của AI”, ông nói. Ông cũng bày tỏ lo ngại về việc áp dụng AI quá vội vàng trong giáo dục. “Tôi không muốn ‘người’ đầu tiên mà trẻ em tương tác lại là AI, vì điều đó có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của các em. Việc này cần được cân nhắc kỹ, không nên biến thành những thử nghiệm quy mô lớn có thể dẫn đến hậu quả khó lường”, ông chia sẻ. https://vietnamnet.vn/nha-toan-hoc-doat-giai-thuong-lon-roi-my-tro-ve-nuoc-2495923.html Nhà toán học đoạt giải lớn rời Mỹ, trở về quê nhà giảng dạy Hoàng Linh TRUNG QUỐC - Sau nhiều năm làm việc tại Mỹ, nhà toán học Vạn Đại Khánh quyết định trở về Trung Quốc và gia nhập Đại học Trùng Khánh, nơi ông cho rằng mình có thể đóng góp nhiều hơn cho nghiên cứu và đào tạo. Trong bối cảnh các trường đại học Trung Quốc cạnh tranh gay gắt để thu hút nhân tài, cựu thần đồng toán học quyết định trở về quê hương đảm nhận vị trí mới. Ông Vạn Đại Khánh, người từng nhận giải thưởng toán học cao nhất của Trung Quốc, đã nghỉ hưu tại Đại học California, Irvine (UCI) vào tháng 7 năm ngoái và trở về Trung Quốc vào tháng 12 để nhận công tác mới. Thông tin này được ông xác nhận qua email gửi tới báo South China Morning Post. Huy chương ICCM của Đại hội Toán học người Hoa quốc tế được trao ba năm một lần cho các nhà toán học gốc Hoa dưới 45 tuổi có thành tựu nổi bật trong toán học thuần túy hoặc ứng dụng. Nhà toán học Vạn Đại Khánh gia nhập Khoa Toán, Đại học Trùng Khánh, Trung Quốc. Ảnh: SCMP Trước đây, giải thưởng này mang tên Huy chương Morningside và thường được xem là tương đương với Huy chương Fields của Mỹ - giải thưởng danh giá thường được gọi là “Nobel Toán học”. Năm 2001, Vạn Đại Khánh gây tiếng vang quốc tế khi nhận Huy chương Bạc ICCM nhờ chứng minh được giả thuyết Dwork, được nhà toán học Bernard Dwork đề xuất từ năm 1973 và được xem là nền tảng quan trọng để hiểu rõ hơn về quy luật của các số nguyên tố. Nhiều trường đại học muốn mời về làm việc Theo một tài liệu công khai của Đại học Đông Nam (Nam Kinh), ban lãnh đạo Trung tâm Toán học của trường được yêu cầu “làm mọi cách” để mời Vạn Đại Khánh về công tác sau khi ông trình bày báo cáo học thuật tại đây năm 2023. Trong báo cáo công việc, phó hiệu trưởng trường viết: “Bằng mọi giá, hãy mời giáo sư Vạn Đại Khánh gia nhập”. Tài liệu cho biết đầu năm 2023, trường tổ chức hơn 10 cuộc họp để bàn cách thu hút nhà toán học này. Theo lãnh đạo trường, nếu mời được ông Vạn, uy tín học thuật của ông có thể thu hút nhiều học giả trẻ và nâng cao vị thế quốc tế của toán học cơ bản tại Đại học Đông Nam. Tuy nhiên, khi trở về Trung Quốc, ông Vạn lại không chọn Nam Kinh mà quyết định gia nhập Đại học Trùng Khánh, thành phố quê hương của mình ở miền tây nam Trung Quốc. “Tôi chọn Đại học Trùng Khánh chủ yếu vì đây là quê nhà và tôi còn nhiều người thân ở đây. Bên cạnh đó, tôi nghĩ mình có thể đóng góp nhiều hơn ở khu vực miền tây kém phát triển, qua đó giúp cân bằng sự phát triển của lĩnh vực nghiên cứu này tại Trung Quốc”. Nhà toán học Vạn Đại Khánh và Bí thư Thành ủy Trùng Khánh Viên Gia Quân trao đổi lời chúc năm mới vào tháng 2. Ảnh: SCMP Đại học Trùng Khánh cũng là nơi làm việc mới của Lý Hàn Phong, một nhà toán học gốc Trung Quốc khác, người đã rời Đại học Buffalo (thuộc hệ thống Đại học Bang New York, Mỹ) để trở về nước vào năm ngoái. Dù đã rời Mỹ, ông Vạn cho biết vẫn giữ danh hiệu giáo sư danh dự tại UCI. Sự quan tâm đặc biệt từ địa phương Trước Tết Nguyên đán năm nay, ông Vạn là người duy nhất được Bí thư Thành ủy Trùng Khánh - lãnh đạo cao nhất của thành phố - đến thăm chúc Tết. Điều này cho thấy sự coi trọng đặc biệt của địa phương dành cho nhà toán học này. Thông thường trước dịp Tết, lãnh đạo địa phương tại Trung Quốc sẽ thăm hỏi các chuyên gia và nhân vật tiêu biểu. Ngày 12/2, Bí thư Thành ủy Trùng Khánh Viên Gia Quân đến thăm ông Vạn. Trùng Khánh hiện là một trong bốn thành phố trực thuộc trung ương của Trung Quốc, với hơn 32 triệu dân. Tuổi thơ khó khăn của thần đồng toán học Ông Vạn Đại Khánh sinh năm 1964 tại quận Bích Sơn, Trùng Khánh, là con thứ hai trong gia đình có năm anh chị em. Ông từng chia sẻ ký ức tuổi thơ sâu đậm nhất của mình là cảnh gia đình đông con nên thường xuyên thiếu ăn. Năng lực học tập của ông, đặc biệt ở toán và khoa học, bộc lộ từ khi học trung học cơ sở. Ông hoàn thành chương trình cấp hai chỉ trong 3,5 năm thay vì 5 năm và học xong 3 năm trung học phổ thông chỉ trong 2 năm. Năm 14 tuổi, ông thi đỗ vào Học viện Địa chất Thành Đô (nay là Đại học Công nghệ Thành Đô) ngành Toán. Dù điểm môn Ngữ văn trong kỳ thi đại học không cao, điểm Toán và Vật lý xuất sắc đã giúp ông được nhận vào trường. Trong một cuộc phỏng vấn năm 2016, ông kể rằng ban đầu dự định chọn ngành Vật lý vì khi đó nghĩ mình học tốt môn này. “Sau đó, tôi nghe nói đề Toán năm đó rất khó nên điểm Toán của tôi lại cao hơn và cuối cùng tôi được nhận vào ngành Toán”, ông nhớ lại. Thời điểm đó là năm 1978, năm thứ hai Trung Quốc khôi phục kỳ thi đại học sau Cách mạng Văn hóa. Trong lớp, người lớn tuổi nhất 32 còn ông chỉ mới 14. Ông cho biết các anh chị trong lớp luôn chăm sóc “cậu em út” và họ vẫn giữ liên lạc thân thiết cho đến ngày nay. Lớp cao học Toán năm 1982 của Đại học Tứ Xuyên, ông Vạn Đại Khánh đứng hàng sau, thứ hai từ trái sang. Ảnh: SCMP Sau 2 năm học đại học, năm 1982, khi mới 18 tuổi, Vạn Đại Khánh được nhận vào chương trình cao học Toán tại Đại học Tứ Xuyên và bắt đầu làm nghiên cứu tiến sĩ sớm hơn dự kiến. Năm 1986, giáo sư Neal Koblitz tại Đại học Washington mời ông sang Mỹ học tiến sĩ. Ông hoàn thành chương trình vào năm 1991 dưới sự hướng dẫn của Koblitz. Sau đó, ông tập trung nghiên cứu giả thuyết Dwork do nhà toán học Bernard Dwork (Đại học Princeton) đề xuất. Năm 1998, Vạn Đại Khánh chứng minh được giả thuyết Dwork và gửi kết quả tới tạp chí toán học danh tiếng Annals of Mathematics. Sau 1,5 năm phản biện và một tuần giải thích chi tiết, bài báo được xác nhận và công bố năm 1999. Trong thời gian làm việc tại Đại học California, Irvine, ông tiếp tục đạt nhiều thành tựu nổi bật, giải quyết và chứng minh thêm nhiều giả thuyết quan trọng trong lý thuyết số hiện đại, như giả thuyết Katz và giả thuyết Gouvea-Mazur. https://vietnamnet.vn/nha-toan-hoc-la-hau-due-gia-toc-khoa-hoc-hang-dau-trung-quoc-roi-my-ve-nuoc-2464819.html Nhà toán học là hậu duệ gia tộc khoa học hàng đầu Trung Quốc, rời Mỹ về nước TRUNG QUỐC - Việc thế hệ mới nhất của dòng họ Qian - những nhà khoa học tiên phong của Trung Quốc - chọn trở về nước đang thu hút nhiều sự chú ý trong bối cảnh ngày càng nhiều nhà nghiên cứu gốc Hoa rời Mỹ. Một nhà toán học nổi tiếng, đồng thời là thành viên của dòng họ Qian - vốn gắn liền với nhiều tên tuổi tiên phong trong lịch sử khoa học và kỹ thuật Trung Quốc - mới đây đã trở thành nhà khoa học tiếp theo lựa chọn rời Mỹ để trở về Trung Quốc. Sau hơn 40 năm sinh sống và làm việc tại Mỹ, giáo sư Qian Hong đã rời vị trí giáo sư giữ ghế danh hiệu (vị trí được tài trợ lâu dài từ quỹ hiến tặng cho một học giả xuất sắc) tại Đại học Washington để gia nhập Đại học tư thục Westlake - một cơ sở nghiên cứu hàng đầu ở miền đông Trung Quốc. Việc ông được bổ nhiệm làm giáo sư chính thức tại Trung tâm Nghiên cứu Liên ngành thuộc Đại học Westlake ở Hàng Châu (tỉnh Chiết Giang) vào tháng trước đánh dấu sự đảo ngược truyền thống nhiều thập kỷ gia đình sang Mỹ học tập và làm việc. Sự kiện này trở thành tâm điểm chú ý trong giới khoa học Trung Quốc. Trong nhiều thập kỷ, các thế hệ nhà họ Qian đã góp phần định hình hành trình hiện đại hóa khoa học của Trung Quốc, và ít dòng họ nào có vị thế tương đương. Nhà toán học nổi tiếng Qian Hong trở về Trung Quốc sau 40 năm sinh sống và làm việc tại Mỹ. Ảnh: SCMP Ông nội của Qian, Qian Baojun, là người tiên phong nghiên cứu tại Anh vào thập niên 1930, sau đó xây dựng những chương trình đầu tiên về sợi hóa học tại Trung Quốc. Qian Xuesen được xem là “cha đẻ” của chương trình tên lửa nước này, còn Qian Sanqiang là một trong những người đặt nền móng cho nghiên cứu hạt nhân. Trong nhiều năm, nhiều tài năng xuất sắc nhất của dòng họ lại sang Mỹ và tỏa sáng tại các trường đại học lớn, không ít người không bao giờ trở về - trong đó có nhà vật lý đoạt giải Nobel Roger Y. Tsien, cháu của Qian Xuesen. Qian Hong sinh tại Thượng Hải năm 1960, tốt nghiệp ngành vật lý thiên văn tại Đại học Bắc Kinh năm 1982 trước khi sang Đại học Washington ở St. Louis (Mỹ) để làm tiến sĩ ngành hóa sinh và sinh lý học. Theo SCMP, giai đoạn 1990-1994, ông làm nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đại học Oregon và Viện Công nghệ California (Caltech), tập trung nghiên cứu nhiệt động lực học và động học của quá trình cuộn gấp protein. Năm 1997, Qian gia nhập khoa Toán ứng dụng tại Đại học Washington ở Seattle, đồng thời giữ vị trí giảng viên kiêm nhiệm tại khoa kỹ thuật sinh học của trường y. Tại đây, ông được trao ghế giáo sư danh hiệu Olga Jung Wan (một vị trí được tài trợ lâu dài từ quỹ hiến tặng của một cá nhân). Hướng nghiên cứu chính của Qian là mô hình toán học trong sinh học, đặc biệt là toán học ngẫu nhiên - lĩnh vực xử lý các biến số ngẫu nhiên - và nhiệt động lực học phi cân bằng. Theo giới thiệu trên website của Đại học Westlake, ông đã đưa ra nhiều khái niệm mới dựa trên nền tảng toán học vững chắc, “góp phần đặt nền móng cho một khung lý thuyết thống nhất trong sinh học”. Năm 2021, Nhà xuất bản Springer phát hành chuyên khảo “Stochastic Chemical Reaction Systems in Biology”, do Qian phối hợp viết cùng Giáo sư Ge Hao (Đại học Bắc Kinh, Trung Quốc). Nhà toán học Qian Hong từng là biên tập viên của nhiều tạp chí thuộc Hội Toán học Ứng dụng và Công nghiệp Mỹ - tổ chức lớn nhất thế giới trong lĩnh vực này. Ông cũng tham gia ban biên tập nhiều tạp chí về hóa sinh - sinh lý học, sinh học hệ thống và sinh học định lượng; được bầu làm hội viên của Hội Vật lý Mỹ năm 2010. Năm 2011, ông đồng sáng lập Hội nghị Nghiên cứu Gordon về Vật lý Ngẫu nhiên trong Sinh học - chuỗi hội nghị quốc tế uy tín kết nối vật lý thống kê và sinh học. Năm 2019, trong một bài viết tưởng nhớ ông nội Qian Baojun, ông chia sẻ rằng dù xuất thân từ ngành hóa học và kỹ thuật hóa học, ông nội luôn coi trọng toán học và vật lý. Qian Baojun, người lấy bằng thạc sĩ ngành hóa học dệt tại Anh, đã thành lập chương trình đào tạo chuyên sâu đầu tiên về sợi hóa học ở Đại học Đông Hoa (trước là Đại học Dệt may Trung Quốc) năm 1954. Sau Cách mạng Văn hóa, ông Baojun thường tìm mọi cơ hội mời cha và cô của mình - đều là các chuyên gia toán học trừu tượng - tham gia nghiên cứu mô hình ngẫu nhiên trong lĩnh vực polymer. “Nhìn lại, tôi nhận ra điều đó ảnh hưởng sâu sắc đến con đường học thuật của mình”, Giáo sư Qian viết.