A promising tale from Senegal of fish, rice .... and dangerous worms

https://www.npr.org/2026/07/12/nx-s1-5803170/farmers-fish-rice-snails-tropical-disease A promising tale from Senegal of fish, rice .... and dangerous worms July 12, 20266:49 AM ET By Jonathan Lambert, Rolando Arrieta https://npr.brightspotcdn.com/dims3/default/strip/false/crop/7728x5152+0+0/resize/2000/quality/85/format/webp/?url=http%3A%2F%2Fnpr-brightspot.s3.amazonaws.com%2F04%2F7a%2F6bf9fcdc4272ab0a0beeb2966e95%2Fsenegal-rice-farmers-13.jpg Researchers net tilapia, which they'll transport to the paddies of a rice farm in the Senegal River Valley. Ricci Shyrock for NPR Momy Seck Ndao has been planning for this day for months. The environmental engineer is standing beside two swimming-pool sized ponds, each lined with a black tarp and full of hundreds of tilapia. Two of her colleagues trudge through the pond in waders, trying to corral the fish with a net. "For this project, we need a lot of tilapia, about 1,900," says Ndao, as she eyes the horizon. They're in a race against the rising sun. It's still relatively low but will soon heat this part of the Senegal River valley to about 100 F, hot enough to bake the fish on the way to their final destination — a rice field. There, these tilapia — and a handful of other fish — are the key ingredients in an ambitious experiment. Ndao and her colleagues are trying to see if adding fish to rice farms can help solve three problems plaguing rice farmers, and Senegal more broadly — food insecurity, poverty and a debilitating disease. To Ndao, it's a particularly Senegalese solution. The national dish, thieboudienne, is a delectable combo of rice and fish. "We eat it every day. So if you grow rice and fish in the same area, you just need to add vegetables," Ndao says with an easy laugh, "and you will have your daily dish." Fishing expedition But first, Ndao and her team have to catch those tilapia and schlep them to the farm. Once enough fish are concentrated by the net into a writhing mass, other colleagues swoop in with smaller buckets to scoop them up. Quickly, but careful not to spill, they shuttle the buckets to a big green tank on the bed of a pickup. https://npr.brightspotcdn.com/dims3/default/strip/false/crop/6848x4395+0+0/resize/2000/quality/85/format/webp/?url=http%3A%2F%2Fnpr-brightspot.s3.amazonaws.com%2Ff0%2Fb9%2Fa298349a42b3b9ba095607bfc8ac%2Fsenegal-rice-farmers-8.jpg The team is on a mission to scoop up nearly 2,000 tilapia at a fish farm in Dagana, Senegal. Ricci Shyrock for NPR It takes about an hour to load up the fish. Kayla Kauffmann, a Stanford disease ecologist on the project, rushed over to the truck just after the tank was sealed. "I wanted to look in before they closed it," she says. "It's quite the operation." Today's operation began before dawn and is far from over. On the outskirts of the coastal town of Saint Louis, the team — over a dozen scientists, aquaculture technicians and interns — set off in the dark. Before reaching the tilapia farm in Dagana, about 80 miles northeast across the vast expanse of the Sahel, some of the caravan peeled off to catch a few larger fish of a different species, which will be the main disease-fighters. https://npr.brightspotcdn.com/dims3/default/strip/false/crop/6901x4601+0+0/resize/2000/quality/85/format/webp/?url=http%3A%2F%2Fnpr-brightspot.s3.amazonaws.com%2F7b%2F35%2F6023bbdb49448b6fe6a2672cde6b%2Fsenegal-rice-farmers-25.jpg Momi Seck Ndao, an environmental engineer who is part of the fish-rice project, wrangles an African bonytongue fish, also called heterotis, that escaped its bucket. The fish will soon be introduced to a rice farm, where researchers hope it'll eat snails that spread a debilitating disease called schistosomiasis. Ricci Shyrock for NPR The next and final stop, about 20 minutes away, is Keur Mbaye, where the fish will be introduced to a rice field. There, all those fish will live and poop, fertilizing the crop. It's one of 60 fields across the region where the team, in conjunction with local farmers, will be trying out this potential win-win-win solution. To Ndao, the stakes are high. "The potential is here," she says. "Everything will depend on what they will see in this experiment, what they will learn." For stories about life in our changing world, subscribe to NPR's Global Health newsletter. Dangerous worms, protective fish Rice production is booming along the winding Senegal river, which forms the border with Mauritania to the north. The immense Sahara is just a hundred-some miles away. Historically, the semi-arid climate meant that farming could only happen during the rainy season. But dam construction starting in the 1980s helped supply a steadier stream of water for crops. Knee-deep in a Keur Mbaye rice field, Kauffman holds out in her gloved hand a tiny example of what else the dams allowed to flourish — freshwater snails that can carry the disabling disease known as schistosomiasis. https://npr.brightspotcdn.com/dims3/default/strip/false/crop/2676x2676+0+0/resize/2000/quality/85/format/webp/?url=http%3A%2F%2Fnpr-brightspot.s3.amazonaws.com%2Fd5%2Fb3%2Fa05ce0fb46e3b7839bad739fc594%2Fsenegal-rice-farmers-59.jpg Small snails like this one can carry the worms that spread schistosomiasis. Ricci Shyrock for NPR "The link between dam construction and schistosomiasis is really strong," she says. "After a dam is built, way more people end up with schisto." The disease, which afflicts more than 200 million people a year, is caused by a parasitic worm that spends part of its life cycle in freshwater snails. There, the worm replicates itself, producing thousands of parasites that slink back into the water. "They then try to find a person that's wading in the water, like a rice farmer, and burrow into that person's skin," says Kauffmann. Ultimately, they lay eggs in the intestines or urinary tract, causing a slew of problems from stomach pain to bladder cancer. Before dam construction, freshwater snail numbers were kept in check by migratory prawns that eat snails. But the dam "cut off their migration route," says Kauffman. Fewer prawns meant more snails, and more schistosomiasis. Now, this part of Senegal has among the highest burdens of schistosomiasis anywhere, affecting about a third of children. For rice farmers, the disease has become an occupational hazard. Dgibi Dia has farmed these fields in Keur Mbaye for decades. Standing near the pickup truck holding nearly 2,000 fish, he says he's had multiple painful bouts with schistosomiasis. https://npr.brightspotcdn.com/dims3/default/strip/false/crop/5152x7728+0+0/resize/2000/quality/85/format/webp/?url=http%3A%2F%2Fnpr-brightspot.s3.amazonaws.com%2Fb6%2F59%2F93fc9d6f44849dec300ddabb310d%2Fsenegal-rice-farmers-49.jpg Dgibi Dia is a rice farmer who has had multiple painful bouts with schistosomiasis. Ricci Shyrock for NPR "This always happens to us since we are in the water most of the time," he says. Each time, he and his fellow farmers get the same sort of symptoms. "We cannot sleep at night because of the itching," he says. Stomach pain is accompanied by "gurgling sounds," he says, "as if we had something running inside the stomach." He also experiences bloody diarrhea and fever, and symptoms can persist for months. "It's difficult," he says. "When you are sick, you cannot work properly." There are drugs to treat schistosomiasis, but Dia says they're hard to come by. Abdoulaye Ndiaye, another farmer, agrees, adding that they're often too expensive. And while the drugs can cure a single bout, they don't prevent re-infection. "We live in the fields," Ndiaye says. "Prevention is for our benefit." https://npr.brightspotcdn.com/dims3/default/strip/false/crop/5152x7728+0+0/resize/2000/quality/85/format/webp/?url=http%3A%2F%2Fnpr-brightspot.s3.amazonaws.com%2F3a%2Fb0%2F9c9d84c54c2b9374f2c0e79b96a1%2Fsenegal-rice-farmers-44.jpg Rice farmer Abdoulaye Ndiaye hopes that adding fish to farms can help him avoid getting schistosomiasis. Ricci Shyrock for NPR That's where the fish come in — as snail superpredators. Tilapia may eat the occasional snail, but that's not their main job. The team is adding a few heavyweights — African bonytongue — to each field to be superpredators. The three-foot-long fish are also known as heterotis. https://npr.brightspotcdn.com/dims3/default/strip/false/crop/5052x3368+0+0/resize/2000/quality/85/format/webp/?url=http%3A%2F%2Fnpr-brightspot.s3.amazonaws.com%2F77%2F35%2F49b610ed46238f779bb040a22dd4%2Fsenegal-rice-farmers-28.jpg African bonytongue fish, also called heterotis, can eat a lot of snails in a day. Ricci Shyrock for NPR Thrashing fish Adding them to rice fields, she hopes, will lead to fewer snails, and thus less schistosomiasis. Getting them into the fields proves tricky. One of the heterotis leapt out of its container onto the dusty ground. Ndao had to rush over to grab hold of the thrashing fish with both hands. "Heterotis is very, very crazy," she says, "very hard to catch." Eventually, she succeeds. After checking to make sure the water in the rice fields is suitable for the fish, the team starts shuttling both the few heterotis, and the hundreds of tilapia, to the water in buckets. https://npr.brightspotcdn.com/dims3/default/strip/false/crop/7728x5152+0+0/resize/2000/quality/85/format/webp/?url=http%3A%2F%2Fnpr-brightspot.s3.amazonaws.com%2F46%2Fc7%2Fb29cdc3e4e9d8a249345e2d974ef%2Fsenegal-rice-farmers-42.jpg Ndeye Mbaye, part of the research team, releases tilapia into a rice field. The roughly 600 tilapia added to this field will fertilize the rice with their feces, and help feed the farmers. Ricci Shyrock for NPR Gently, the buckets are lowered into the water, so the fish can acclimate to the temperature. "We do it slowly and let the fish go by themselves." Several minutes later, their scales flash in the sun as the fish disappear into the shoots of growing rice. There, the heterotis will eat snails. And all those tilapia, about 600 per field, have a different job — pooping. "The feces of the fish is a very important natural fertilizer for the rice," says Ndao, and should boost yield. Many benefits Rice production may be booming in the Senegal River Valley, but it's not enough to meet the county's appetite. As a result, Senegal imports about half the rice it consumes. Rice fields in the Senegal River Valley. Ricci Shyrock for NPR "We need to increase the yield, to obtain food security," says Ndao. Fertilizer can boost yields, but is often expensive for farmers and the chemicals can runoff into rivers and lakes. Adding fish to farms could be a more sustainable way to boost yields, says Ndao. As a final bonus, the farmers can harvest some of the fish to eat for themselves or sell. These benefits have helped sustain fish and rice aquaculture across Asia for centuries, but it's pretty rare in Africa. Not many of the farmers Ndao talks with have heard of it. She highlights these possible benefits when trying to recruit farmers. Dgibi Dia was drawn to the project for many reasons, but especially the fish. "There are no fish in this area," he says, gesturing around his fields. "We have a shortage. We pray that it will be a success." There's reason to think it will be. Over the past several years, Ndao and her colleagues tried growing fish and rice together on a smaller number of farms. One of them, near Saint Louis, belongs to Ousmane Diallo. One day, "madam Ndao came to see us while we were working in the rice fields and explained the project," he says. He'd never heard of growing rice and fish together, but was game to try. Once fish were introduced to the farm, Ndao checked in often to see how things were going. It's a major part of her job. "I call them every two days, until harvest," says Ndao. With dozens of farmers to track, that means a lot of time on the phone. "My colleagues, they call me Sonatel, the national telecom agency," she says laughing, because "I'm always on the phone." Diallo says whenever his phone rang, "it's usually her. She is very determined." A blueprint for success That kind of determination is essential for Ndao and her team's ultimate goal — scaling up. This year, that means more than doubling the number of fields they're studying to get a fuller understanding of what growing rice and fish together can do. https://npr.brightspotcdn.com/dims3/default/strip/false/crop/7728x5152+0+0/resize/2000/quality/85/format/webp/?url=http%3A%2F%2Fnpr-brightspot.s3.amazonaws.com%2Ff5%2F82%2Fafd444584c48afaabafbe8841e59%2Fsenegal-rice-farmers-58.jpg Researchers Momy Seck Ndao and Kayla Kauffman search for snails in the rice fields. The research team is measuring snail density before and after adding fish to farms, to see whether the fish can reduce the snail-borne parasite that causes schistosomiasis. Ricci Shyrock for NPR A smaller pilot study, published earlier this year, hints at the benefits. Ndao and her colleagues found that adding fish to farms increased rice yields by about 25%, significantly boosted income and slightly reduced snail numbers. But the sample size was relatively small, so big questions remain, says Ndao. "There are so many things to do." Over the coming months, the team will be using drones to more closely track rice growth, taking more detailed measurements of changes in snail numbers to understand the impact on schistosomiasis, and gathering more information on what farmers are actually doing with the fish. Answering all these questions is crucial for understanding just how big a difference fish-rice aquaculture could make. In turn, Ndao says the results will help make the case to more farmers to try putting fish on their farms, and hopefully, sustain the practice. For the project to make a meaningful dent in reducing disease, improving food security and farmer livelihoods, the practice has to be expanded. The farmers who've participated in the project so far offer a compelling personal case. https://npr.brightspotcdn.com/dims3/default/strip/false/crop/7474x4983+0+0/resize/2000/quality/85/format/webp/?url=http%3A%2F%2Fnpr-brightspot.s3.amazonaws.com%2F28%2F54%2F3e9145c744d6a4290e523b84b85c%2Fsenegal-rice-farmers-62.jpg Abou Diallo was able to paint and renovate his house from the extra money he earned after adding fish to his rice farm boosted crop yields. Ricci Shyrock for NPR "I make more income, and sell much more rice than before," says Abou Diallo, standing outside his freshly painted turquoise-and-white cement house, not far from Saint Louis. Before adding fish to his farm, Abou Diallo could sell about 60 bags of rice a season. After adding fish, he sells between 90 and 95 bags, he says. "It has changed my life." The extra funds allowed him to buy a flock of sheep and renovate his home, he says, including giving it a new coat of paint. He was able to eat and sell his own fish, which he says taste better than those he gets from the ocean. "There is a big difference."

Some Acronyms Related to Cheese Products

https://agristuff.com/dairy-industry/ PDO is perhaps the most famous acronym of the French terroir. it stands for Protected Designation of Origin. The AOP, or Appellation d’Origine Protégée guarantees that a product is entirely produced in its region of origin, in compliance with the PDO requirements and following traditional methods that preserve its authenticity. This European certification ensures that the product’s name is protected across the EU. Remember: a PDO is above all a label that guarantees a special bond between the product and its terroir. Ex. PDO cheese stands for Protected Designation of Origin. This European Union certification guarantees that a cheese is produced, processed, and prepared in a specific geographical region using recognized, traditional methods. It ensures authenticity, protects regional heritage, and maintains strict quality standards. The Ministry of Agriculture and Food Sovereignty relies on the National Institute of Origin and Quality (INAO) to oversee the system of official signs of quality and origin. It accredits and evaluates the independent organizations responsible for ensuring compliance with the specifications. As for PGI (Protected Geographical Indication), it also guarantees a link to quality and a specific territory, but with somewhat more flexible criteria than PDO. For example, to obtain this label, only one of the stages—production, processing, or manufacturing—needs to take place within the defined geographical area. PDO and PGI represent a common good and therefore cannot be held exclusively by economic actors, unlike a brand, for instance. Thus, any operator located within the defined geographical area who meets the specifications for a PDO or PGI can benefit from them. https://www.fromagerie-germain.com/en/pdo-cheeses-what-are-the-main-french-cheeses/ Some regions are true strongholds for PDO cheeses. Here is the Top 3: 1. Auvergne-Rhône-Alpes with its 14 PDO cheeses, including Saint-Nectaire, Bleu d’Auvergne, and Reblochon. 2. Bourgogne-Franche-Comté, home to Comté, Morbier, and Époisses, with 8 PDO cheeses. 3. Occitanie and Centre-Val de Loire are tied with 5 PDO cheeses each. European Union: PDO (Protected Designation of Origin). France: AOP (Appellation d’Origine Protégée). Italy: DOP (Denominazione di Origine Protetta). Spain: DOP (Denominación de Origen Protegida). Examples of Famous PDO Cheeses Italy: Parmigiano-Reggiano (made only in specific provinces like Parma and Reggio Emilia). France: Roquefort (blue sheep's milk cheese aged in the natural caves of Combalou) Spain: Manchego (made from the milk of Manchega sheep in the La Mancha region). United Kingdom: West Country Farmhouse Cheddar (must be made in Somerset, Dorset, Devon, or Cornwall).

EBooks and Digital Libraries

If you're looking for free ebooks to download and dive into, these digital libraries are worth checking out. 10 Websites for Free Books Open Library https://openlibrary.org/ Project Gutenberg https://www.gutenberg.org/ Internet Archive https://archive.org/ Wiley Online Library https://onlinelibrary.wiley.com/ World Digital Library https://www.loc.gov/collections/world-digital-library/about-this-collection/ Free Ebooks https://www.free-ebooks.net/ BookBub https://www.bookbub.com/ Baen Free Library https://www.baen.com/categories/free-library.html ManyBooks https://manybooks.net/ Smashwords https://www.smashwords.com/ With the advance of digital technology, more and more people are choosing ebooks and audiobooks over printed books. Amazon alone offers millions of ebooks in every category you could think of. Some are free, while others come with a hefty price tag. The good news is, you can always head over to a digital library to get the information you need when you need it. You just need to know what to look for. With that being said, check out these five digital libraries for free ebooks, audiobooks, and other online resources. 1. Open Library Open Library started out as an online project designed to preserve interesting websites, ebooks, and other digital assets. Its founders wanted to "create a web page for every book ever published". Today, users can "borrow" and read millions of ebooks for free. All you need to do is to sign up for an account and browse the Open Library. You can even add new books to its collection. Registered users can also create custom lists of ebooks, such as "Want to Read" or "Have Read". If you want to add a new book to its collection, register on the Internet Archive, upload your book, and then create an entry on Open Library. With a quick search, you'll find ebooks in every genre, from art and sci-fi, to medicine. The history collection, for example, features over 1.6 million titles. Luckily, you can filter the results by subject, by author, and other criteria. Related: Reasons Why You Should Stop Using Goodreads If you're looking for a particular book, enter its name in the search bar. Or you can click on random ebooks and preview or "borrow" them for free. Some ebooks are available in the much preferred audio format, too. Another interesting feature is the Search Inside feature. If you need a specific piece of information, you can choose an ebook related to that topic and enter your query in the search bar. Just think about how much time you could save! 2. Project Gutenberg Established in 1971, Project Gutenberg aims to digitize books and other cultural works. Today, it features over 60,000 free ebooks that you can download or read online. The best part is, you don't need an ebook reader or special apps to access the titles in its collection. Users can narrow down their search by title, by popularity, by author, by language, and by file type. They can also search by subject or by category, such as audiobooks, pictures, or music. While most ebooks are available in English, some have been published in Arabic, Ancient Greek, Navajo, or Mayan languages. This could be an opportunity to brush up on your language skills or even learn a foreign language from scratch. Like Open Library, Project Gutenberg offers free ebooks in every category, from history and law to music, psychology, and science. Users also have access to "bookshelves" for specific content. If, say, you want to learn more about the Spanish American War, you can go directly to that bookshelf instead of browsing through thousands of titles. Related: Kindle or Physical: Which Format Is Best for Reading Your Next Book? When you select an ebook, you can choose to read it online, in plain text, or in Kindle format. There's also the option to download free ebooks in EPUB format, with or without images. This feature may come in handy if you have limited space on your smartphone or tablet. 3. Internet Archive Featuring over 32 million ebooks, the Internet Archive is the largest digital library ever created. In addition to free ebooks, its catalog includes 591 billion web pages and millions of videos, concerts, audio files, and software programs. Think of the Internet Archive as a digital time machine. Some items in its collection date back to the '90s and are not available anywhere else. The ebooks are organized by category, but you can also search by collection, by author, by topic, or by year of publishing. There's also a huge selection of ebooks for those with disabilities. It features popular works such as Harry Potter and the Goblet of Fire, Jaws, and Dune. Users have the option to rate and review the books they read. If you find a book that looks interesting, click on it to see what others have to say. After registration, you can upload ebooks and other media files from your personal collection. 4. Wiley Online Library Whether you're doing research for an essay, white paper, or science project, it can be difficult to find trustworthy sources. That's where the Wiley Online Library comes in handy. This digital library offers over 22,000 online books, 1,600 journals, and hundreds of reference works. Most resources are science-focused, covering all manner of topics. The Business and Management collection, for example, includes hundreds of ebooks and articles on consumer behavior, management, and business technology. If you're ready to learn a new programming language, head over to the Information Technology section. Narrow down your search by publication date, subject, author, or publisher. Related: Understand Any Book With the Instaread Book Summary App Not all ebooks are free to read and download, but you can browse them or access specific chapters. Look for the Free Access icon to see which books are available for free. 5. World Digital Library Launched in 2009, the World Digital Library selection of rare books, manuscripts, and other materials dating back to 8,000 BC. The collection includes more than 19,000 publications from over 190 countries. This project was developed by the U.S. Library of Congress and UNESCO, with the purpose of making culture available to everyone. It features thousands of books, photos, and maps that were once only available in museums, so it's just like visiting these cultural institutions from home. Anyone can download the books for free. Depending on what you're interested in, you may want to check out the rare book collection on offer. There's also the option to search by place, by topic, by time period, by language, or by the institution. Expand Your Horizons and Keep Learning As you already know, there's always room for growth. However, this doesn't mean you have to spend a fortune on books and courses. Whether you want to learn a new language, develop your skills, or start a project, everything you need is at your fingertips. For starters, visit these digital libraries and take your pick. Head over to the Internet Archive for a stroll back in time, or check out the World Digital Library to expand your cultural horizons. If you're doing research for a science paper or work project, go to the Wiley Online Library to get the facts straight. About The Author Andra Picincu is a senior digital copywriter and content strategist with more than 12 years of experience. She holds a BA in Psychology and a BA in Marketing and International Business. Her day-to-day work involves writing content and executing digital marketing campaigns for multinational companies, creative agencies, brands, and small-to-medium businesses.

Norway

https://nhanvannghethuat.com/du-lich-na-uy-norway/

Sài Gòn Hòn Ngọc Viễn Đông

https://nhanvannghethuat.com/saigon-hon-ngoc-vien-dong/ Saigon Hòn Ngọc Viễn Đông April 19, 2026 Minh Tiết (Tài liệu của @Phóng Viên Chiến Trường sưu tầm) THỜI KỲ HOANG SƠ Con người xuất hiện ở Sài Gòn từ khá sớm. Các cuộc khai quật khảo cổ trên địa phận Sài Gòn và khu vực lân cận cho thấy, ở đây đã tồn tại nhiều nền văn hóa từ thời kỳ đồ đá cho tới thời kim khí. Những cư dân cổ từ nhiều thiên niên kỷ về trước đã biết đến kỹ thuật canh tác nông nghiệp. Văn hóa Sa Huỳnh từng tồn tại trên khu vực này với những nét rất riêng. Thời kỳ văn hóa Óc Eo, từ đầu Công Nguyên cho tới thế kỷ 7, khu vực miền Nam Đông Dương có nhiều tiểu quốc và Sài Gòn khi đó là miền đất có quan hệ với những vương quốc này. Sau khi Đế quốc Khmer hình thành, lãnh thổ miền Nam Đông Dương thuộc quyền kiểm soát của đế chế này. Tuy nhiên, dân cư của Đế quốc Khmer sống ở vùng này rất thưa thớt, không có khu dân cư lớn nào hình thành tại đây. Sau khi Đế quốc Khmer sụp đổ, vùng đất này cũng trở thành vô chủ (không thuộc một nhà nước nào). Cho đến trước thế kỷ 16, vị trí tiếp giáp với các quốc gia cổ cũng khiến Sài Gòn trở thành nơi gặp gỡ của nhiều cộng đồng dân cư. Sài Gòn – Gia Định vẫn là địa bàn của một vài nhóm dân cư cổ cho tới khi người Việt xuất hiện. KHAI PHÁ Những người Việt đầu tiên tự động vượt biển tới khai vùng đất này hoàn toàn không có sự tổ chức của Nhà Nguyễn. Nhờ cuộc hôn nhân giữa Công Nữ Ngọc Vạn với vua Chân Lạp Chey Chetta II từ năm 1620, mối quan hệ giữa Đại Việt và Chân Lạp trở nên êm đẹp, dân cư hai nước có thể tự do qua lại sinh sống. Khu vực Sài Gòn, Đồng Nai bắt đầu xuất hiện những người Việt định cư. Trước đó, người Khmer, người Chăm, người Man cũng sinh sống rải rác ở đây từ xa xưa. Giai đoạn từ 1623 tới 1698 được xem như thời kỳ hình thành của Sài Gòn sau này. Năm 1623, chúa Nguyễn sai một phái bộ tới yêu cầu con rễ là vua Chey Chettha II cho lập đồn thu thuế tại Prey Nokor (Sài Gòn) và Kas Krobei (Bến Nghé). Tuy đây là vùng rừng rậm hoang vắng, nhưng lại nằm trên đường giao thông của các thương nhân Việt Nam, Trung Quốc,… qua Campuchia và Xiêm. Hai sự kiện quan trọng tiếp theo của thời kỳ này là lập doanh trại và dinh thự của Phó vương Nặc Nộn và lập đồn dinh ở Tân Mỹ (gần ngã tư Cống Quỳnh – Nguyễn Trãi ngày nay). Có thể nói Sài Gòn hình thành từ 3 cơ quan chính quyền này. Năm 1679, chúa Nguyễn Phúc Tần cho một số nhóm người Hoa tị nạn triều Mãn Thanh tới Mỹ Tho, Biên Hòa và Sài Gòn để lánh nạn. Đến năm 1698, chúa Nguyễn sai tướng Nguyễn Hữu Cảnh vào kinh lý Miền Nam. Trên cơ sở những lưu dân Việt đã tự phát tới khu vực này trước đó, Nguyễn Hữu Cảnh cho lập phủ Gia Định và hai huyện Phước Long, Tân Bình. Vùng Đông Nam Bộ được sáp nhập vào cương vực Việt Nam. Thời điểm ban đầu này, khu vực Biên Hòa, Gia Định có khoảng 10.000 hộ với 200.000 khẩu. Công cuộc khai hoang được tiến hành theo những phương thức mới, mang lại hiệu quả hơn. Cuối thế kỷ 17 và đầu thế kỷ 18, Mỹ Tho và Cù lao Phố là hai trung tâm thương mại lớn nhất Nam Bộ. Tuy nhiên, cuối thế kỷ 18, sau các biến loạn và chiến tranh, thương nhân dần chuyển về vùng Chợ Lớn. Khu vực Sài Gòn dần trở thành trung tâm kinh tế lớn nhất Nam Bộ. Năm 1788, Nguyễn Ánh (vua Gia Long) tái chiếm Sài Gòn, lấy nơi đây làm cơ sở để chống lại quân Tây Sơn. Năm 1790, với sự giúp đỡ của hai sĩ quan công binh người Pháp là kỹ sư Theodore Lebrun và Victor Olivier de Puymanel (1768–1799), Nguyễn Ánh cho xây dựng Thành Bát Quái làm trụ sở của chính quyền mới. “Gia Định Thành” khi đó được đổi thành “Gia Định Kinh”. Năm 1802, sau khi chiến thắng Tây Sơn, Nguyễn Ánh lên ngôi và đẩy mạnh công cuộc khai khẩn Miền Nam. Miền Nam được chia thành 5 trấn, gọi là “Gia Định ngũ trấn”. Các công trình kênh đào Rạch Giá – Hà Tiên, Vĩnh Tế… được thực hiện. Qua 300 năm, các trung tâm nông nghiệp phát triển bao quanh những đô thị sầm uất được hình thành. Sáu năm sau, 1808, “Gia Định Trấn” lại được đổi thành “Gia Định Thành”. Trong khoảng thời gian 1833 đến 1835, Lê Văn Khôi khởi binh chống lại Nhà Nguyễn, Thành Bát Quái trở thành địa điểm căn cứ. Sau khi trấn áp cuộc nổi dậy, năm 1835, vua Minh Mạng cho phá Thành Bát Quái, xây dựng Phụng Thành thay thế. THỜI KỲ PHÁP THUỘC: Ngay sau khi chiếm được thành Gia Định vào năm 1859, thực dân Pháp gấp rút quy hoạch lại Sài Gòn thành một đô thị lớn phục vụ mục đích khai thác thuộc địa. Đồ án thiết kế được Phó Đô đốc Pháp là Page (về sau là Charner) cử trung tá công binh Pháp là Paul Florent Lucien Coffyn (20/5/1810 – 5/8/1871), nguyên Lãnh sự Pháp ở Hoa Kỳ, thiết kế. Theo bản đồ của Coffyn được công bố vào ngày 13/5/1862, quy hoạch ban đầu của Sài Gòn bao gồm cả tỉnh Chợ Lớn với khoảng 500.000 dân (Saigon ville de 500.000 âmes), tức khoảng 20.000 dân/km². Quy hoạch này tương ứng với quy hoạch khu vực phòng thủ của tướng Nguyễn Cửu Đàm năm 1772, khi dân số Sài Gòn chỉ khoảng 20.000–30.000 người. Nhưng đến 1864, nhận thấy diện tích dự kiến của thành phố quá rộng, khó bảo đảm về an ninh, Soái phủ Pháp ở Nam Kỳ (Gouverneur Amiral de la Cochinchine) lúc đó là Chuẩn Đô Đốc Pierre Rose quyết định tách Chợ Lớn khỏi Sài Gòn. Ngày 3/10/1865, Pierre Rose ra lệnh quy hoạch lại Sài Gòn chỉ còn là khu vực nằm giữa rạch Thị Nghè, sông Sài Gòn, rạch Bến Nghé và đường mới khu cầu Ông Lãnh hiện nay. Toàn bộ quy hoạch chỉ còn rộng khoảng 3 km². Rất nhanh chóng, các công trình quan trọng của thành phố, như Dinh Thống đốc Nam Kỳ, Dinh Toàn Quyền, được Pháp thiết kế và huy động nhân công xây dựng. Sau 2 năm người Pháp xây dựng và cải tạo, khu quy hoạch rộng khoảng 3 km² nói trên đã hoàn toàn thay đổi. Thành phố Sài Gòn khi đó được thiết kế theo mô hình Châu Âu, nơi đặt văn phòng nhiều cơ quan công vụ như: Dinh Thống Đốc, Nha Giám Đốc Nội Vụ, Tòa Án, Tòa Thượng Thẩm, Tòa Sơ Thẩm, Tòa Án Thương Mại, Tòa Giám Mục....Nam Kỳ Lục tỉnh là thuộc địa của Pháp và Sài Gòn nằm trong tỉnh Gia Định. Vào năm 1861, địa phận Sài Gòn được giới hạn bởi một bên là rạch Thị Nghè và rạch Bến Nghé với một bên là sông Sài Gòn cùng con đường nối liền chùa Cây Mai với những phòng tuyến cũ của đồn Kỳ Hòa. Đến năm 1867, việc quản lý Sài Gòn được giao cho Ủy ban Thành Phố gồm 1 ủy viên và 12 hội viên; đứng đầu là viên Thị trưởng người Pháp tên là Charles Marie Louis Turc (1867–1871). Cho tới nửa đầu thập niên 1870, thành phố Sài Gòn vẫn nằm trong địa hạt hành chính tỉnh Gia Định. Ngày 15 tháng 3 năm 1874, Tổng thống Pháp Jules Grévy ký sắc lệnh thành lập thành phố Sài Gòn.Đứng đầu là viên Thị Trưởng người Pháp, đầu tiên là G. Vinson (1874 –1876). Đến năm 1879 thì Pháp cho lập thêm Hội đồng thành phố Sài Gòn (hay đúng ra là Ủy hội thành phố – Commission municipale). HÒN NGỌC VIỄN ĐÔNG Trong suốt thời kỳ Pháp thuộc, Sài Gòn trở thành trung tâm quan trọng, cả về hành chính lẫn kinh tế, văn hóa, giáo dục của Liên bang Đông Dương, được thực dân Pháp mệnh danh là Hòn Ngọc Viễn Đông (“la perle de l’Extrême-Orient”) hoặc một Paris nhỏ ở Viễn Đông (“le petit Paris de l’Extrême-Orient”) trong số các thuộc địa của Pháp.Trước đó, thực dân Anh đã chiếm Ấn Độ và gọi nước này là “hòn ngọc trên vương miện của Nữ Hoàng Anh”, vì vậy Pháp đặt ra danh xưng này cho Sài Gòn để tỏ ý muốn cạnh tranh việc xâm chiếm thuộc địa với đối thủ Anh. Tuy được Pháp gọi là “Hòn Ngọc Viễn Đông”, nhưng thực ra thời ấy Sài Gòn rất nhỏ, chỉ cần đi xa 20 km là có thể săn thú rừng. Theo quy hoạch của Pháp, Sài Gòn khi đó chỉ rộng khoảng 3 km²; gần bằng một nửa Quận 1 hiện nay (rộng khoảng 8 km²), bao bọc bởi sông Sài Gòn,Chính quyền thuộc địa Pháp tập trung tất cả những gì sang trọng, giàu có nhất mà họ có được ở diện tích 3 km² này, phần còn lại của Sài Gòn thì vẫn còn rất hoang sơ, đầm lầy ngổn ngang. Theo Sơn Nam trong “Bến Nghé xưa” thì khi Chợ Bến Thành hoàn thành năm 1914, “trước mặt còn là ao vũng sình lầy. Giữa Sài Gòn và Chợ Lớn phía đất thấp (…), còn ruộng lúa với người cày, ao nuôi vịt, ngọn rạch cạn. Giữa Sài Gòn và ở phần đất cao còn nhiều chòm tre, cây da, mồ mả to xen vào những đám rẫy trồng rau cải và bông hoa, những xóm nhà ổ chuột; bầy bò,dê đi lang thang ăn cỏ”. Khu Hòa Hưng (Quận 10 hiện nay) cho đến ngã tư Bảy Hiền hiện nay có vô số nghĩa trang, mồ mả. Khu Nguyễn Thiện Thuật, Lý Thái Tổ, Nguyễn Đình Chiểu (Quận 3 hiện nay) toàn nhà lá nền đất xây dựng tạm bợ không theo quy hoạch nào. Khu Quận 4, Quận 7, khu Cầu Ông Lãnh, Cầu Kho,… sát cạnh chợ Bến Thành đa số là nhà tranh vách lá tạm bợ. Sau Thế Chiến thứ nhất, kiến trúc sư He’brerd được mời sang Đông Dương chỉnh lý lại các dự án quy hoạch Sài Gòn. Ông đề ra hướng phát triển công nghiệp và xuất khẩu cho Sài Gòn, điều chỉnh hệ thống kỹ thuật hạ tầng, củng cố thêm phố thị Khánh Hội và Nhà Bè. Nhưng kế hoạch bất thành do thiếu ngân sách. ĐÔ THÀNH SAIGON Từ năm 1949, Sài Gòn đã là Thủ Đô của Quốc Gia Việt Nam. Đến năm 1955,Chính Phủ Việt Nam Cộng Hòa được thành lập, Sài Gòn khi đó là thành phố lớn nhất tại Miền Nam Việt Nam đã được chọn làm Thủ Đô với tên gọi chính thức “Đô Thành Sài Gòn” (lưu ý, cách viết thông dụng là “Saigon”). Chiến tranh Đông Dương tác động khiến việc di dân từ nông thôn lên thành thị tăng nhanh. Thời điểm 1948 dân số đã lên đến 1,179 triệu người, đến năm 1949 thì dân số khu vực đã tăng lên 1.200.000. Năm 1954 với hàng trăm nghìn người Bắc di cư vào Nam sau khi chia đội đất nước từ vĩ tuyến 17 thì dân số Sài Gòn leo cao, đạt 2.000.000.Dân di cư tập trung tại các khu vực như Xóm Mới – Gò Vấp, Bình An – Quận 8, và rải rác tại các quận khác. Với Nghị định số 110-NV ngày 27 tháng 3 năm 1959 của Tổng Thống Ngô Đình Diệm, từ 6 quận, Sài Gòn được chia lại thành 8 quận với tổng cộng 41 phường. Vào nửa cuối thập niên 1950, nhờ viện trợ của Chính phủ Hoa Kỳ, Sài Gòn trở thành một trung tâm về chính trị, kinh tế, văn hóa, giải trí tại Miền Nam Việt Nam, là thành phố lớn nhất của kinh tế Việt Nam Cộng Hòa. Từ giữa thập niên 1960 đến những năm đầu thập niên 1970, việc Quân đội Hoa Kỳ vào tham chiến tại Miền Nam Việt Nam nhiều công trình quân sự,cao ốc mọc lên.Lối sống của giới trẻ Sài Gòn cũng chịu ảnh hưởng bởi văn hóa phương Tây được du nhập từ binh lính và sách báo Mỹ. Sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975 Khi Quân đội Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa chiếm được Saigon thì Những: Viên chức, Binh Lính, Sĩ Quan, Tướng Lãnh của Việt Nam Cộng Hòa và những người cộng tác với Mỹ, một số đã vượt biên số còn lại đều bị “chính quyền mới” bắt đi trình diện tập trung “học tập cải tạo”, rất nhiều người dân ở Saigon cũng tìm cách vượt biển, vượt biên, số còn lại bị đưa đi vùng kinh tế mới” Nền văn hóa, văn minh bị tàn lụi và cái tên “Saigon Hòn Ngọc Viễn Đông” đã bị lu mờ từ đây ! Minh Tiết (Tài liệu của @Phóng Viên Chiến Trường sưu tầm) Nguyên Sa & Tám Phố Sài Gòn

History and Belonging: Thomas Jefferson's Descendants, Lincoln's Quotes, and the Fourth of 2026

https://abcnews.com/video/134481691/ Thomas Jefferson's descendants wrestle with complicated family legacy Descendants of America's third president, Thomas Jefferson, grapple with history and belonging. July 4, 2026 [1856] You can fool some of the people all of the time, and all of the people some of the time, but you can't fool all of the people all of the time. America will never be destroyed from the outside. If we falter, and lose our freedoms, it will be because we destroyed ourselves. He will have to learn, I know, that all people are not just- that all men and women are not true. Teach him that for every scoundrel there is a hero that for every enemy there is a friend. Let him learn early that the bullies are the easiest people to lick. I'm a slow walker, but I never walk back. I like to see a man proud of the place in which he lives. I like to see a man live so that his place will be proud of him. I don't know who my grandfather was; I am much more concerned to know who his grandson will be. As I would not be a slave, so I would not be a master. This expresses my idea of democracy. Character is like a tree and reputation like its shadow. The shadow is what we think of it; the tree is the real thing. Among free men there can be no successful appeal from the ballot to the bullet...The ballot is stronger than the bullet. Abe Lincoln https://fords.org/my-10-favorite-lincoln-quotes/ https://www.imdb.com/name/nm1118823/quotes/

VỀ BẾN CẠN

VỀ BẾN CẠN Nét hoa vừa thấy đã tan theo Sóng nước mênh mông giạt cánh bèo Đành vớt thời gian tìm bóng bạn Để buông vận hạn kiếm hình neo Tầm Dương thủa ấy ai tri kỷ Lạc Việt thời nay khách cột kèo Nhật Nguyệt lênh đênh chờ tái ngộ Thuyền về bến cạn nỗi sầu treo … * Bến cạn chiều sương khói mịt mù Nhớ về nhân dáng khách chinh phu Đã không tồn tại cùng xuân tận Sao chẳng hẹn hò với mộng du Đất trích một lần đi cách biệt Tầm Dương mấy thủa loãng oan thù Lữ hành trên chính quê hương cũ Cố lý mơ hồ bóng chiến khu … Hawthorne. 23 – 6 – 2026 CAO MỴ NHÂN https://vantholacviet.com/vtlv-trang-dac-biet-chao-mung-thi-si-tran-van-le/ https://nhanvannghethuat.com/vien-bao-tang-di-san-nguoi-viet-vietnamese-heritage-museum-ky-niem-10-nam-thanh-lap-2016-2026/