Tôi không ngại bầu cho Cộng Hoà, nếu…

https://www.nguoi-viet.com/binh-luan/toi-khong-ngai-bau-cho-cong-hoa-neu/ Tôi không ngại bầu cho Cộng Hoà, nếu… Hiếu Chân September 11, 2026 : 7:00 PM.Modified date: September 12, 2026 : 1:15 PM …tôi sẽ bỏ phiếu cho đảng Cộng Hoà nếu ông Trump và những người Cộng Hoà làm rõ được những thắc mắc rất đơn giản của tôi, một người Mỹ gốc Việt bình thường, không đảng phái, đi làm và đóng thuế đều đặn. Khi những băn khoăn này được giải toả, tôi sẽ yên tâm “chọn mặt gửi vàng” mà không cần tấm check $5,000 chẳng bao giờ có thực. Bầu cử giữa nhiệm kỳ thường được coi là cuộc trưng cầu ý kiến cử tri về thành tích điều hành của chính phủ đương nhiệm, của đảng cầm quyền. Đảng Cộng Hòa đã làm chủ cả hành pháp (Toà Bạch Ốc), lập pháp (Quốc Hội) và tư pháp (Tối Cao Pháp Viện) hơn 18 tháng qua, họ đã có thành tích nổi bật gì để cử tri tin tưởng? Một là, cuộc chiến Iran. Theo lời chính ông Trump, chúng ta đã chiến thắng Iran từ vài tháng trước, đã kiểm soát hoàn toàn eo biển Hormuz, đã tiêu diệt toàn bộ quân đội Iran cùng đội ngũ giáo sĩ lãnh đạo xứ này. Thế thì tại sao Iran chưa đầu hàng? Giá dầu hiện đã vượt $100 mỗi thùng, giá xăng bình quân ở Mỹ đã cao hơn 61% so với trước chiến tranh. Quân đội Iran bị tiêu diệt sao chúng vẫn tiếp tục tấn công, gây tổn hại to lớn cho các căn cứ quân sự Mỹ ở vùng Vịnh? Tin mới nhất cho biết, đêm ngày 8 Tháng Chín, Iran phóng hàng chục hoả tiễn vào căn cứ không quân Muwaffaq Salti ở Al-Azraq, Jordan, làm gãy cánh một chiếc A-10 Thunderbolt, hư hỏng tám chiếc F-15E. Đại Tá Hùng Cao, người Mỹ gốc Việt đầu tiên được Tổng Thống Trump đề cử làm bộ trưởng Hải Quân, cũng phải thừa nhận rằng Iran đã tàn phá nặng nề căn cứ tại Bahrain, nơi đặt bộ chỉ huy Đệ Ngũ Hạm Đội Mỹ, đến mức Hải Quân đang phải xem xét lại cách bố trí lực lượng trong khu vực. Cuộc chiến đã kéo dài sang tháng thứ bảy, 18 người lính Mỹ thiệt mạng, hơn 700 người bị thương, hàng chục tỷ đô la tan thành khói, nước Mỹ được cái gì? Ông Trump nói, phải ngăn chặn tham vọng vũ khí nguyên tử của Iran. Chương trình vũ khí nguyên tử của Iran thực tế đã bị ngăn chặn hiệu quả từ hiệp định JCPOA mà ông Trump rút ra năm 2018, sau đó đã bị “xoá sổ” sau những đợt không kích của Mỹ và Israel tháng Sáu năm ngoái. Nay thì sao? Tổng Giám Đốc Cơ Quan Nguyên Tử Năng Quốc Tế (IAEA) Rafael Grossi vừa cho biết Iran đang có các hoạt động xây dựng tại núi Pickaxe gần Natanz – nơi bị nghi là đang cất giấu khoảng 440kg uranium có độ tinh chế cao mà ông Trump đe doạ sẽ ném bom phá huỷ. Nhiều nhà phân tích nhấn mạnh, sau cuộc chiến hiện nay, chắc chắn Iran sẽ thêm quyết tâm và dồn mọi nguồn lực thúc đẩy việc chế tạo vũ khí nguyên tử càng sớm càng tốt để phòng ngừa việc Mỹ và Israel lại đánh họ trong tương lai. Ông Trump nói Iran leo thang chiến tranh là để tác động tới bầu cử Mỹ; sau bầu cử ngày 3 Tháng Mười Một, chiến tranh sẽ kết thúc, giá xăng dầu sẽ giảm mạnh. Tuy nhiên các phụ tá hàng đầu của ông, từ Phó Tổng Thống JD Vance tới Bộ Trưởng Ngoại Giao Marco Rubio đều cho biết, cuộc chiến Iran có khả năng kéo dài tới hết nhiệm kỳ của ông Trump và khuyên người dân Mỹ hãy vững tinh thần. Là người dân, chúng tôi biết tin ai bây giờ? *** Hai là, đại hội đảng Cộng Hòa ở Dallas tập trung lên án đảng Dân Chủ như là bọn cực đoan cánh tả hết sức nguy hiểm cho nền dân chủ Mỹ, những kẻ muốn lôi kéo nước Mỹ vào “địa ngục cộng sản.” Cộng sản vô cùng xấu xa và ác độc; người Việt Nam ai cũng hiểu rõ sự tàn bạo của cộng sản, không cần bàn cãi. Nhưng có bằng chứng nào chứng tỏ đảng Dân Chủ Mỹ có chủ trương “quốc hữu hoá,” tịch biên tài sản, phương tiện sản xuất kinh doanh của người dân Mỹ, chủ trương “độc đảng” cai trị, triệt hạ đối lập, xoá bỏ quyền tự do dân sự và chính trị của người dân giống như chế độ cộng sản đã làm trên quê hương Việt Nam thân yêu? Và các bạn Cộng Hoà sẽ giải thích thế nào khi Tổng Thống Trump luôn miệng khoe khoang mối quan hệ “đầm ấm” với tên cộng sản bạo ngược Kim Jong-un của Bắc Hàn? Mươi hôm nữa, ông Trump sẽ trải thảm đỏ và mở quốc yến ở Toà Bạch Ốc để tiếp đãi Tập Cận Bình, ông trùm cộng sản Trung Quốc. Các nhân vật chóp bu của đảng Cộng Hòa, cả trong chính phủ và Quốc Hội, sẽ nâng ly chúc tụng nhà độc tài của đảng cộng sản lớn nhất hành tinh, cũng là đối thủ đáng gờm nhất đang rắp tâm đánh bại nước Mỹ. Chống cộng bằng mồm mà vẫn giao du thân mật và dành sự tôn kính hết mực cho các nhà độc tài khát máu như Tập, như Kim, là thế nào? Tô Lâm, ông trùm của đảng Cộng Sản Việt Nam, cũng sắp đến Mỹ và có thể được Tổng Thống Trump tiếp đãi tại Phòng Bầu Dục, thế là thế nào? *** Ba là, đảng Cộng Hoà luôn khẳng định, bầu cử qua thư là “gian lận” và tìm mọi cách để hạn chế quyền bầu cử qua thư, chẳng hạn như giao cho Sở Bưu Điện (USPS) xét duyệt tư cách cử tri để quyết định có chuyển phiếu bầu cho họ hay không – điều mà các toà án liên bang đã phán quyết là “vi hiến.” Nói bầu cử qua thư là gian lận, sao Tổng Thống Trump xưa nay chỉ bỏ phiếu qua thư mà không bao giờ trực tiếp tới phòng bỏ phiếu? Bốn là, kinh tế là quyết định. Ai có thể trả lời một cách trung thực rằng kinh tế nước Mỹ ngày hôm nay – một năm rưỡi sau ngày nắm quyền toàn diện của đảng Cộng Hoà – tốt hơn hay tệ hơn và vui lòng dẫn chứng dữ liệu làm căn cứ cho nhận định của mình. Các thước đo kinh tế như tỷ lệ thất nghiệp, tăng trưởng GDP, số việc làm tạo ra, mức tăng lương và lạm phát… có tốt lên so với trước tháng Giêng 2025? Nhớ lại cuối năm 2024, trước cuộc bầu cử tổng thống, tuần báo The Economist uy tín của Anh, trong số báo đặc biệt về kinh tế Mỹ, đánh giá Mỹ là nền kinh tế phục hồi nhanh nhất và mạnh nhất thế giới sau đại dịch COVID-19, là “The Envy of The World” (Nỗi thèm muốn của thế giới). Cùng lúc đó, 23 chuyên gia được giải Nobel Kinh tế học đã cùng ký một lá thư ngỏ, cảnh báo chính sách kinh tế của ứng cử viên Donald Trump sẽ dẫn tới giá cả cao hơn, thâm hụt lớn hơn và bất bình đẳng trầm trọng hơn. Nhiều người không tin các chuyên gia và hậu quả chúng ta đang gánh chịu: giá cả leo thang, đồng tiền mất giá, nợ nần – cả nợ cá nhân và nợ quốc gia – tăng vọt! Chỉ các tỷ phú, triệu phú hài lòng khi tài sản của họ phình ra nhờ giảm thuế và các mối quan hệ với chính phủ… *** Và cuối cùng, đảng Cộng Hòa cho rằng, nhờ sự lãnh đạo mạnh mẽ của ông Trump mà thế giới đang “kính trọng nước Mỹ hơn trước.” Thật vậy không? Tại sao các nước đồng minh đều quay lưng, không nước nào chịu cùng với Mỹ chống chế độ thần quyền tàn bạo Iran như họ từng kề vai với chúng ta gánh vác cuộc chiến chống khủng bố sau ngày 11 Tháng Chín 2001? Ông Trump giận đến mức cấm vận kinh tế Tây Ban Nha và Ý, rút ngắn tập trận quân sự với Nam Hàn, thậm chí chống lại Anh Quốc trong vấn đề chủ quyền quần đảo Falkland hiện do Anh kiểm soát, chỉ vì các nước này không theo ông đánh Iran. Khảo sát của nhiều hãng thăm dò xác nhận, trong mắt của người dân thế giới hình ảnh và uy tín của nước Mỹ đã giảm mạnh, thậm chí người ta thích Trung Quốc hơn Mỹ, tin ông Tập hơn ông Trump trong các vấn đề quốc tế. Vài thắc mắc trên đây chỉ là tâm tư của một người quan tâm tới thời cuộc và lo lắng cho tương lai xứ sở mà tôi yêu mến. Là thường dân, tôi chỉ có lá phiếu. Và tôi không ngại bỏ phiếu cho đảng Cộng Hoà, cũng không ngại bỏ phiếu cho đảng Dân Chủ, có điều lựa chọn của tôi không dựa vào cảm tính yêu ghét, không nhắm mắt theo đám đông mà tôi luôn cố gắng suy nghĩ nghiêm túc, dựa vào nguyên tắc và sự kiện. Và tôi nghĩ, các bạn cũng nên như vậy khi thực hiện quyền công dân vào ngày 3 Tháng Mười Một. [dt]

Độc Cư và Tri Túc - Bài Giảng Của Ngài Dalai Lama thứ 14

https://www.youtube.com/watch?v=TUvOLhcJg7U Độc Cư - Đức Dalai Lama https://www.youtube.com/watch?v=kJZEx7_hPGE Tri Túc - Đức Dalai Lama

9/11: One Day in America

https://www.youtube.com/watch?v=wMXxyCohWi8 Total Collapse (Full Episode) | 9/11: One Day in America National Geographic https://www.youtube.com/watch?v=2H056N3dJDk 25 years later, how we remember 9/11 PBS News

Relaxing Music and Healing Mother Nature

https://www.youtube.com/watch?v=SwZ3BfTV9cQ&list=RDSwZ3BfTV9cQ&start_radio=1

Digital and Data Colonialism

https://www.youtube.com/watch?v=YxATEqHR2PA Geneva Graduate Institue -Digital Colonialism: A Discussion Related Links: https://www.ischool.berkeley.edu/news/2026/postdoctoral-scholar-dang-nguyen-explores-intersection-digitization-automation-and https://www.ischool.berkeley.edu/people/dang-nguyen "Digital research methods and the diaspora" (Routledge, 2023). https://www.youtube.com/watch?v=w9c1GtkeVcs Data Colonialism and the June 11 Discussion. Phỏng vấn TS. Nguyễn Hồng Hải Đăng June 04, 2021

Documentarian Alex Gibney on the power and influence of Elon Musk

Do not idolize anyone, and do not blame yourself when later on you feel frustrated or let down by "your idol." Everything is temporary, transient, not real, like what is happening in a film. https://apnews.com/article/elon-musk-documentary-venice-film-festival-e4e9c5eca6e2656b54f1c639d339109f Documentarian Alex Gibney on the power and influence of Elon Musk By LINDSEY BAHR Updated 11:13 PM CDT, September 6, 2026 VENICE, Italy (AP) — Alex Gibney has made films about powerful people, corporations and organizations before: Enron, Elizabeth Holmes, Scientology and the U.S. military’s abuses at Bagram and Abu Ghraib are just a few. And yet, he said, nothing compares to the scope of power held by his latest subject, Elon Musk. With a nearly four-hour runtime, “Musk” is having its world premiere this week at the Venice Film Festival. It’s one of the most hotly anticipated of the festival and the year — Bleecker Street is releasing it in theaters in October. Gibney spoke to The Associated Press about upending the Musk myth, his revelations about his power and his support of President Donald Trump. Remarks have been edited for clarity and brevity. AP: Let’s start with the obvious, simple question: Why Elon Musk? GIBNEY: A number of people came to me a few years ago, actually early 2023, and said, would you like to make a film about him? And I initially wasn’t sure, but a really good friend of mine convinced me that it was a good idea because it would be a portrait of kind of 21st century power. And so with that, I dug in. AP: The nature and scope of his power is something that remains a little mysterious. Can you go into a little bit about what you found and how your film addresses that? GIBNEY: In some ways it’s a simple story (with) a lot of complicated details. I think the source of his power comes from, how should I put this, (expletive)? That is to say, his ability to speak with confidence about the future in ways that convince people to invest in his companies. It’s really a future that rarely is in sync with facts or evidence or any remote possibility. So that is really what I discovered. That and the fact I think his genius, if there is a genius, is that he is not an inventor, he’s an investor. His genius is stock pumping. The other thing I discovered was that the reasons for turning toward Trump were both a break with the past, I mean, people look to the way that he was idolized by many people on the, you could call it the left, or people who regarded him as a kind of climate savior for what he was doing with Tesla. Many people wondered about that transition. I discovered two things. One is, in a way, it was a predictable transition because he goes where the federal government money is. But the other reason is his companies were facing an enormous number of federal investigations. And indeed, Tesla was under criminal investigation. But out of that case, there was a good chance that under a (Kamala) Harris administration, he might go to prison. He joked about that on the Tucker Carlson show. I think those were two key motivators that I had initially underestimated. A lot of people clocked it to the woke mind virus. After doing some research, I didn’t see it that way. AP: You’ve covered powerful people and companies before in your films. Does anything compare to this? GIBNEY: Nothing compares to this in terms of the scope of his power. What’s interesting about Musk is it’s not so much something that’s new as an old wine in a new bottle. And Musk, I think like some of the characters that I’ve followed in the past, is afflicted with what some people call noble cause corruption. That is to say, you begin to believe in a cause. And in Musk’s case, it was making us multiplanetary and also leading us into a more sustainable environmental world. And because you’re in line with those important, valuable, good causes, anything you do in the service of those causes is OK. And ultimately that leads you to corruption. In a way, Musk is not dissimilar from the guys at Enron. He’s not dissimilar from Elizabeth Holmes in the way that he bent the truth to serve his impulses. The one big difference with Musk is that he has companies (SpaceX and Tesla) which contain a great number of very qualified engineers and executive leaders. AP: There was the famous social media exchange where Musk called the film a hit piece and you responded, “How would you know?” Do you go into your films willing to have your assumptions challenged? Was bias involved? GIBNEY: What is it that physicist Richard Feynman used to say? It’s good to have an open mind, but not so open that your brains fall out. There is always bias, but I’m always willing to have my assumptions challenged. I started off as a kind of an admirer and was honest in my desire to want to talk to him, but ultimately he didn’t want to talk to me. Then you start digging into the facts and you follow them where they lead. And where they led for me was to a place that upended the myth, I would say, of Elon Musk as a kind of modern Leonardo da Vinci. AP: Did he try to interfere? GIBNEY: He didn’t really except in so far as the fact that people were terribly afraid to speak to me on the record, or at least on camera. They were just terrified of Elon. And these were people in his companies. These were people who knew him well. These were supporters and critics. A lot of people close to him who were his admirers would say, “I can’t talk to you unless I get Elon’s permission.” I thought, wow, for such a big and powerful person, that seems awfully weak AP: When I told people that there was going to be a nearly four-hour Elon Musk documentary, the first question was “did he make it about himself?” GIBNEY: This probably doesn’t share that much with the Melania documentary. One of the things I would say about the film is it’s a dark and dangerous topic, but the film itself is a fun ride. ___ For ongoing coverage of the 2026 Venice Film Festival, visit: https://apnews.com/hub/venice-film-festival L.Bahr has been a film writer and critic for The Associated Press since 2014

Uống thuốc, quan trọng không phải là ‘Tây’ hay ‘Ta’

Thuốc chỉ dùng khi cần thiết. Cơ thể của mỗi người có khả năng tự thích nghi và tự điều chỉnh chừng nào hệ miễn nhiễm của người ấy còn tốt, nhất là qua cách sinh hoạt và ăn uống lành mạnh, thăng bằng, quân bình. https://www.nguoi-viet.com/doi-song/uong-thuoc-quan-trong-khong-phai-la-tay-hay-ta/ Uống thuốc, quan trọng không phải là ‘Tây’ hay ‘Ta’ September 4, 2026 : 5:00 PM Thuốc có thể gây phản ứng phụ. Một số thuốc thực sự có thể gây tổn thương gan, thận hoặc các cơ quan khác. Ăn uống lành mạnh, vận động, ngủ đủ, giảm muối, duy trì cân nặng phù hợp có thể giúp phòng ngừa và điều trị nhiều bệnh. Một số dược liệu cổ truyền cũng thực sự có hoạt tính sinh học và có thể hữu ích. Nhưng từ những sự thật đó đi đến kết luận rằng “thuốc Tây hại, còn thuốc thiên nhiên thì lành” lại là một bước nhảy rất xa. Và đôi khi, bước nhảy ấy có thể nguy hiểm. “Tự nhiên” không đồng nghĩa với “an toàn” Cơ thể con người không biết một phân tử đến từ Đông hay Tây, từ phòng thí nghiệm hay từ một chiếc lá. Cơ thể chỉ “biết” phân tử ấy tác động lên tế bào như thế nào, được hấp thu bao nhiêu, chuyển hóa ở đâu, thải qua gan hay thận ra sao, và ở liều lượng nào nó có lợi hoặc có hại. Nước hoàn toàn tự nhiên và cần thiết cho sự sống. Nhưng uống một lượng nước quá lớn trong thời gian quá ngắn có thể gây hạ natri máu nghiêm trọng, thậm chí tử vong. Arsenic có trong thiên nhiên. Nọc rắn cũng tự nhiên. Ricin từ hạt thầu dầu cũng là một chất tự nhiên. Ở chiều ngược lại, nhiều loại thuốc rất hữu ích của y học hiện đại có nguồn gốc từ thiên nhiên. Morphine bắt nguồn từ cây thuốc phiện. Nhiều thuốc khác được phát hiện từ thực vật, vi sinh vật hoặc các chất có sẵn trong tự nhiên, rồi mới được tinh chế, nghiên cứu và chuẩn hóa. National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH), thuộc National Institutes of Health (NIH) Hoa Kỳ, nhấn mạnh rằng “natural” không nhất thiết có nghĩa là an toàn hơn hoặc tốt hơn. Cơ quan này cũng nêu những thí dụ như kava có liên quan đến tổn thương gan nghiêm trọng và ephedra có liên quan đến các biến cố tim mạch và nguy cơ tử vong. Vì vậy, câu hỏi khoa học không nên là: “Nó có tự nhiên không?” Mà nên là: “Nó là chất gì? Liều bao nhiêu? Có tác dụng gì? Bằng chứng ở đâu? Và lợi ích có lớn hơn nguy cơ hay không?” Tại sao con người vẫn thường tin rằng “tự nhiên” an toàn hơn? Đây không chỉ là vấn đề văn hóa của Việt Nam. Tâm lý học đã nghiên cứu một hiện tượng gọi là naturalness bias, có thể tạm dịch là thiên kiến chuộng cái tự nhiên: con người có khuynh hướng đánh giá một sản phẩm tốt hơn hoặc an toàn hơn chỉ vì nó được mô tả là “tự nhiên”. Một tổng quan gần đây về hiện tượng này cho thấy khuynh hướng ấy xuất hiện trong nhiều lĩnh vực, kể cả trong lĩnh vực thuốc và vaccine. Một nghiên cứu đặc biệt đáng chú ý của Brian Meier và Courtney Lappas gồm 5 thí nghiệm, với tổng cộng 1.223 người tham gia. Khi hai loại thuốc được mô tả có hiệu quả và độ an toàn giống nhau, khoảng 79% người tham gia vẫn chọn loại thuốc được mô tả là có nguồn gốc tự nhiên. Đáng suy nghĩ hơn nữa, khoảng 20% vẫn chọn thuốc tự nhiên ngay cả khi được thông báo rõ rằng thuốc tự nhiên kém an toàn hoặc kém hiệu quả hơn so với thuốc tổng hợp. Như vậy, chỉ một chữ “tự nhiên” đã có thể thay đổi cách con người đánh giá lợi ích và rủi ro. Đó không phải vì người bệnh thiếu thông minh. Đó là một đặc điểm rất con người. Một nghịch lý: thuốc càng được nghiên cứu kỹ càng có vẻ… đáng sợ Mở tờ hướng dẫn của một viên thuốc kê toa, người bệnh có thể thấy cả một danh sách: đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, dị ứng, ảnh hưởng đến gan, ảnh hưởng đến thận, tương tác thuốc… Rồi nhìn sang một chai thảo dược: “100% Natural.” Cảm giác đầu tiên rất dễ hiểu: “Thuốc Tây sao mà nhiều phản ứng phụ quá. Thuốc này là thuốc thiên nhiên, chắc nhẹ hơn.” Nhưng có một khả năng khác ít được nghĩ đến: Chúng ta biết nhiều phản ứng phụ của thuốc kê toa chính vì thuốc ấy đã được nghiên cứu kỹ lưỡng. Nếu một thuốc được thử nghiệm trên hàng chục ngàn người, sau đó được hàng triệu người sử dụng và hệ thống y tế tiếp tục theo dõi phản ứng bất lợi, thì những tác dụng hiếm gặp dần dần sẽ được phát hiện. Trong khi đó, một loại thảo dược ít được nghiên cứu có thể chỉ có vài phản ứng phụ được ghi nhận. Điều đó không chứng minh rằng thảo dược an toàn hơn. Đôi khi nó chỉ có nghĩa: Chúng ta biết ít hơn về nó. “Chưa thấy bằng chứng gây hại” và “đã có bằng chứng chứng minh an toàn” là hai điều rất khác nhau. “Nhưng ông bà mình dùng mấy trăm năm rồi” Đây là một lập luận đáng được tôn trọng hơn là bị chế giễu. Kinh nghiệm của nhiều thế hệ có giá trị. Chính việc quan sát những phương thuốc truyền thống đã góp phần dẫn khoa học đến nhiều hoạt chất hữu ích. Nhưng kinh nghiệm lâu đời vẫn không thay thế hoàn toàn được thử nghiệm khoa học. Thí dụ, một người bị cảm. Ngày thứ nhất bắt đầu mệt. Ngày thứ hai ho, đau người. Ngày thứ ba uống một loại thuốc lá. Ngày thứ năm khỏe lại. Kết luận rất tự nhiên: “Thuốc này chữa khỏi cảm.” Có thể đúng. Nhưng cũng có thể bệnh do virus vốn đã tự khỏi trong khoảng thời gian đó. Nếu không có nhóm so sánh, rất khó biết sự hồi phục xảy ra nhờ thuốc hay đơn giản là sau khi uống thuốc. Hai chữ “nhờ” và “sau” khác nhau rất nhiều. Đó là một trong những lý do khiến thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có nhóm đối chứng ra đời. Thuốc Tây có thể hại gan, thận không? Có. Không nên né tránh sự thật này. Một số thuốc có thể gây độc cho gan. Một số thuốc có thể gây tổn thương thận. Một số có thể gây ra những phản ứng phụ nghiêm trọng. Nhưng câu hỏi đúng không phải là: “Thuốc này có phản ứng phụ hay không?” Hầu như bất cứ chất nào đủ mạnh để thay đổi sinh học của cơ thể cũng có khả năng gây tác dụng không mong muốn. Câu hỏi quan trọng hơn là: Nguy cơ bao nhiêu? và So với lợi ích mà thuốc mang lại thì nguy cơ ấy lớn hay nhỏ? Một thuốc hạ huyết áp có thể có phản ứng phụ, nhưng huyết áp cao không được điều trị cũng có thể âm thầm làm tăng nguy cơ đột quỵ, suy tim, bệnh thận và bệnh tim mạch trong nhiều năm. Do đó, chỉ nhìn vào phản ứng phụ của viên thuốc mà không nhìn vào hậu quả của căn bệnh nếu không điều trị là nhìn thấy một nửa của bài toán. Và “thuốc thiên nhiên” cũng có thể làm tổn thương gan Đây là điều đặc biệt đáng chú ý. Drug-Induced Liver Injury Network (DILIN) của Hoa Kỳ đã theo dõi các trường hợp tổn thương gan do thuốc và do herbal/dietary supplements, tức là thảo dược và thực phẩm bổ sung. Trong một nghiên cứu công bố trên Hepatology, 130 trong số 839 trường hợp được đánh giá là tổn thương gan do herbal/dietary supplements. Trong thời gian nghiên cứu 2004–2013, tỷ lệ các trường hợp tổn thương gan trong mạng lưới này được quy cho những sản phẩm đó tăng từ khoảng 7% lên 20%. Điều này không có nghĩa là “uống thảo dược sẽ hại gan.” Nó có nghĩa một điều đơn giản hơn: Thảo dược cũng có thể gây độc gan. Nguồn gốc tự nhiên không tạo ra cho gan một cơ chế bảo vệ đặc biệt. Một bài học đau đớn từ thận: aristolochic acid Có lẽ một trong những thí dụ mạnh nhất chống lại quan niệm “cây cỏ thì lành” là aristolochic acid. Đây là những hợp chất xuất hiện tự nhiên trong một số loài thực vật thuộc họ Aristolochiaceae và đã từng hiện diện trong một số phương thuốc thảo dược. International Agency for Research on Cancer (IARC), thuộc World Health Organization, cho biết phơi nhiễm aristolochic acid là một yếu tố nguy cơ quan trọng của bệnh thận nặng và các ung thư đường tiết niệu cũng như một số ung thư khác. National Cancer Institute Hoa Kỳ cũng cảnh báo về mối liên quan giữa các chất này với tổn thương thận và ung thư đường tiết niệu. Nghịch lý ở đây rất đáng suy nghĩ: Một người có thể từ chối một viên thuốc vì sợ “thuốc Tây hại thận”, rồi lại uống một sản phẩm thảo dược vì nghĩ rằng nó “mát và bổ thận.” Nhưng thận không đọc nhãn. Thận chỉ tiếp xúc với những phân tử được đưa vào cơ thể. [dt] ___________________________________________________ Tài liệu tham khảo chính 1-Meier BP, Lappas CM. The Influence of Safety, Efficacy, and Medical Condition Severity on Natural versus Synthetic Drug Preference. Medical Decision Making. 2016;36(8):1011–1019. PMID 26683247. 2-National Center for Complementary and Integrative Health, NIH. Natural Doesn’t Necessarily Mean Safer, or Better. 3-U.S. Food and Drug Administration. Information for Consumers on Using Dietary Supplements và Questions and Answers on Dietary Supplements. 4-Navarro VJ, et al. Liver injury from herbals and dietary supplements in the U.S. Drug-Induced Liver Injury Network. Hepatology. 2014;60(4):1399–1408. PMID 25043597. 5-U.S. Preventive Services Task Force. Evidence Summary: Vitamin, Mineral, and Multivitamin Supplementation to Prevent Cardiovascular Disease and Cancer. Tổng cộng 84 nghiên cứu, 739.803 người tham gia. 6-International Agency for Research on Cancer (IARC/WHO). Aristolochic acid-associated cancers: a public health risk in need of global action. 7-National Cancer Institute. Aristolochic Acids – Cancer-Causing Substances. (còn tiếp)