‘Bình xăng không đáy’

https://www.nguoi-viet.com/binh-luan/binh-xang-khong-day-cua-trump/ Một “cái deal” mờ ám Modified date: September 2, 2026 : 11:35 PM Trúc Phương/Người Việt Ngày 28 Tháng Tám, Trump thông báo Mỹ vừa đạt được một thỏa thuận “mang tính lịch sử” khi có quyền kiểm soát gần như tuyệt đối hơn 65 tỷ thùng trữ lượng dầu mỏ của Venezuela. Trump gọi đây là “THỎA THUẬN DẦU MỎ LỚN NHẤT LỊCH SỬ THẾ GIỚI” và khẳng định cú “deal ngoạn mục” này sẽ “giảm đáng kể giá xăng cho tất cả người Mỹ.” Tổng Thống Lâm Thời Delcy Rodríguez khẳng định Venezuela vẫn duy trì quyền sở hữu và chủ quyền đối với trữ lượng dầu mỏ khổng lồ, trong khi có thể thu về hàng trăm tỷ từ thỏa thuận khai thác dầu với Mỹ. Như đã biết, Venezuela có trữ lượng dầu thô lớn nhất thế giới, ước tính khoảng 303 tỷ thùng, so với 268 tỷ thùng của Saudi Arabia và 208 tỷ thùng của Iran. Động thái của Delcy Rodríguez hoàn toàn đi ngược với những gì bà từng tuyên bố. Cách đây chỉ hai năm, Rodríguez từng chỉ trích gay gắt phe đối lập khi cáo buộc họ âm mưu giao nguồn dự trữ dầu mỏ, khí đốt tự nhiên và cả vàng cho những “ông chủ tại Washington.” Viết trên X (Twitter), Rafael Ramírez – cựu lãnh đạo tập đoàn dầu khí quốc gia PDVSA của Venezuela (Petróleos de Venezuela, S.A.) – cáo buộc Rodríguez “đâm một nhát dao chí mạng vào trái tim Tổ quốc” thông qua giao dịch mang tính “thực dân mới” này. Trả lời phỏng vấn tờ El Nacional, Ramírez nói: “Họ trao 65 tỷ thùng trữ lượng dầu của chúng ta vào tay Mỹ. Chuyện này chưa từng xảy ra tại Venezuela, và tôi nghĩ cũng chưa từng có tiền lệ ở bất kỳ nơi nào khác trên thế giới.” Toàn bộ chi tiết giao dịch giữa Mỹ và Venezuela, chính xác hơn là giữa Trump và Delcy Rodríguez, đến nay vẫn hoàn toàn mù mờ. Tối 31 Tháng Tám, Tòa Bạch Ốc công bố bản tóm tắt thỏa thuận. Điều đáng nói là bản tóm tắt có những điểm mâu thuẫn với phiên bản của Rodríguez lẫn các tuyên bố trước đó của Ngũ Giác Đài. Với Rodríguez, bà nói đây là dự án song phương kéo dài 25 năm (trong khi Trump nói “100 năm”), liên quan việc khai thác 17 mỏ dầu chiến lược và 8 lô thăm dò mới, với mục tiêu khai thác hơn 1.5 triệu thùng mỗi ngày. Dự án dự kiến thu hút $100 tỷ vốn đầu tư và mang lại khoảng $209 tỷ cho nhà nước Venezuela (tính theo giá tham chiếu $65/thùng), qua đó chính phủ Venezuela thu được khoảng $19 trên mỗi thùng dầu. Trong khi đó, Trump tuyên bố Mỹ sẽ nắm quyền sở hữu đa số đối với trữ lượng dầu Venezuela. Hãng tin AP cho biết thêm, Washington sẽ kiểm soát 55% sản lượng của công ty tư nhân mới có tên North American Blue Energy Partners (NABEP). Bản tóm tắt của Tòa Bạch Ốc nói thêm: Văn phòng Vốn Chiến lược (Office of Strategic Capital – OSC) thuộc Ngũ Giác Đài nắm 35% cổ phần và Bộ Ngoại giao Mỹ có quyền mua 20% sản lượng với giá thành sản xuất. Cần mở ngoặc, OSC được thành lập vào Tháng Mười Hai, 2022 thời Bộ Trưởng Quốc Phòng Lloyd Austin (nhiệm kỳ Biden). Mục tiêu ban đầu là dùng các công cụ tài chính của chính phủ để huy động vốn đầu tư tư nhân vào những lĩnh vực được xem là quan trọng đối với an ninh quốc gia Mỹ. Về nguyên tắc, OSC chỉ cung cấp các khoản vay, bảo lãnh vốn vay và hỗ trợ kỹ thuật cho các công ty phát triển công nghệ lưỡng dụng thuộc 34 danh mục. Vấn đề ở chỗ việc khai thác dầu thô nặng từ Vành đai Orinoco của Venezuela không nằm trong 34 danh mục kể trên, và luật pháp Mỹ cũng không có điều khoản nào đề cập việc tài trợ cho đầu tư-khai thác ngành dầu khí ở nước ngoài. Ngoài ra, hoạt động OSC bị giới hạn ở mức thí điểm và thẩm quyền của họ sẽ hết hạn vào ngày 1 Tháng Mười, 2028. Nói cách khác, nếu đến ngày 1 Tháng Mười, 2028 mà OSC không được Quốc hội gia hạn thẩm quyền hoạt động thì cơ quan này đương nhiên bị giải tán. Điều đó có nghĩa thời hạn hợp đồng khai thác dầu giữa Mỹ và Venezuela, dù là 100 năm (như Trump nói) hay 25 năm (như Rodríguez khẳng định), thì thẩm quyền cấp vốn được đề xuất để hỗ trợ thỏa thuận vẫn hết hiệu lực vào năm 2028, tức chỉ hai năm nữa. Tòa Bạch Ốc hoàn toàn không giải thích điều gì sẽ thay thế thẩm quyền nói trên hoặc nơi nào tiếp tục cấp ngân sách. Trong khi Mỹ lờ mờ thì Venezuela cũng chẳng rõ ràng. Luật pháp Venezuela đặt ra loạt vấn đề mà Rodríguez hoàn toàn tránh né. Điều 12 Hiến pháp Venezuela quy định các mỏ hydrocarbon là tài sản chính phủ – loại tài sản không thể bị tước bỏ hay chuyển nhượng. Điều 302 nói rằng chỉ nhà nước mới có quyền khai thác dầu khí, và Điều 303 quy định nhà nước phải nắm toàn bộ cổ phần PDVSA. Một số quy định cải cách về liên doanh vào Tháng Giêng vẫn chưa cho phép tỷ lệ sở hữu nước ngoài lên tới 55%. Nói cách khác, Rodríguez muốn xử lý trót lọt cái “deal” với Trump thì bà phải sửa Hiến pháp trước khi thỏa thuận hoàn tất. Trong khi đó, theo Ricardo Hausmann, người đứng đầu Bộ Kế Hoạch Venezuela đầu thập niên 1990, nói rằng Rodriguez “không có thẩm quyền hay cơ sở pháp lý theo Hiến pháp để cam kết thay mặt Venezuela thực hiện bất kỳ thỏa thuận nào như vậy” (“Trump plan to control Venezuelan oil has more holes than Swiss cheese”/Responsible Statecraft). Trump hốt đậm từ cổ phiếu dầu hỏa Trump khẳng định, thỏa thuận với Venezuela sẽ giúp giảm giá xăng tại Mỹ. Đó là một phát biểu tào lao. Cho dù còn nhiều mơ hồ nhưng có một điều rõ ràng là nội dung thỏa thuận chỉ đề cập việc khai thác 17 mỏ dầu Venezuela. Chẳng dự án khai thác dầu nào có thể hút dầu lên ngay lập tức để đưa về Mỹ và bơm vào các cây xăng Mỹ. Một dự án có khi mất 5-10 năm mới rút được dầu thô lên. Và đó là dầu thô, thứ không thể đổ trực tiếp vào bình xăng xe. Trump cũng bốc phét khi nói nguồn dầu Venezuela nhanh chóng lấp đầy kho dự trữ chiến lược Mỹ (SPR). Điều này không thể xảy ra. Cần biết, từ thập niên 1990, có một quy tắc bất thành văn là SPR chỉ được bơm vào bằng dầu nội địa. Trump không thể thay đổi điều đó. Hơn nữa, dầu thô Venezuela có hàm lượng lưu huỳnh cao (gọi là “dầu chua” – sour crude oil) và do vậy không đáp ứng được các tiêu chuẩn kỹ thuật để bơm vào SPR. Bất luận khả năng thỏa thuận với Venezuela có khả năng trở thành hiện thực đến đâu, có điều chắc chắn rằng Trump thu lợi rất nhiều, bằng cách nào thì thời gian sẽ trả lời. Ngay thời điểm hiện tại, khi dân Mỹ khóc ròng với giá xăng, Trump vẫn rung đùi hốt bạc. Báo cáo Tháng Tám của Ủy Ban Kinh Tế Liên Hợp Quốc Hội Hoa Kỳ – Phe Thiểu Số (“U.S. Congress Joint Economic Committee – Minority”, JEC), đề tựa “Trump and Big Oil Raked in Profits Paid More at the Pump,” cho biết, tài sản Trump đã tăng thêm $15.5 triệu nhờ vào số cổ phiếu tại các công ty dầu khí. Trong chiến dịch tranh cử, Trump hứa đền ơn đáp nghĩa cho các đại gia dầu (Big Oil) nếu họ quyên góp $1 tỷ. Thời điểm hiện tại, lợi nhuận của Big Oil nói chung đạt hơn $125 tỷ, trong đó có $12 tỷ của Chevron tính đến quý II-2026 (mức lợi nhuận hàng quý cao nhất trong sáu năm qua) và $14.7 tỷ của Exxon Mobil trong cùng kỳ. Trump chỉ bội ước với người dân. JEC cho biết, người Mỹ phải chi thêm $71.5 tỷ cho xăng dầu kể từ khi Trump khai hỏa cuộc chiến Iran. Điều đó có nghĩa mỗi gia đình tốn thêm trung bình $604. Chỉ trong ba tháng đầu năm 2026, Trump đã mua thêm số cổ phiếu dầu khí trị giá 3.6 triệu. Cụ thể, các tài khoản cá nhân của Trump mua số cổ phiếu Chevron trị giá hàng trăm ngàn vào những tuần sau chiến dịch bắt cóc Tổng thống Nicolás Maduro của Venezuela. Theo JEC, giá trị các cổ phiếu dầu khí mà Trump sở hữu đã tăng trung bình 39% từ ngày 2 Tháng Giêng đến ngày 17 Tháng Tám. Với mức tăng này, giá trị danh mục đầu tư của Trump hiện dao động từ $17.2 triệu đến $61.1 triệu. Điều đó đồng nghĩa với việc tài sản Trump tăng từ $4.6 triệu đến $15.5 triệu nhờ vào sự tăng giá các cổ phiếu dầu khí kể từ đầu năm. Tính đến ngày 17 Tháng Tám, hai mã cổ phiếu lớn mà Trump nắm – Valero và Marathon – đã tăng gấp đôi giá trị kể từ đầu năm 2026. Việc Trump sở hữu và giao dịch cổ phiếu các công ty dầu là điều chưa từng có tiền lệ. Nó cho thấy vấn đề tham nhũng của Trump nghiêm trọng như thế nào, trước sự tảng lờ của phe Cộng Hòa trong Quốc Hội và trước sự làm ngơ của Tối Cao Pháp Viện. Toàn bộ câu chuyện còn cho thấy việc bắt Nicolás Maduro chẳng liên quan gì đến tiến trình dân chủ hóa Venezuela (cho đến giờ, Venezuela vẫn chưa tổ chức bầu cử theo luật định – 30 ngày sau khi đất nước không có tổng thống). Khi dọn đường cho vụ bắt cóc Maduro, chính quyền Trump khắc họa Maduro không chỉ như một bạo chúa mà còn là “trùm cuối” của một tổ chức tội phạm, cai trị bằng cách tham nhũng tột độ khi vơ vét tài sản đất nước cho vào túi riêng. Tuy nhiên, hình ảnh bây giờ người ta thấy là một “trùm của trùm” đang móc nối với một bà trùm địa phương để cùng ăn chia tài nguyên một quốc gia. Trump chưa bao giờ tỏ ra xấu hổ vì điều đó. Tháng Ba, 2016, với tư cách ứng cử viên tổng thống, trong cuộc phỏng vấn The New York Times, Trump nói: “Tôi nói đi nói lại nhiều lần rồi. Phải lấy dầu. Tôi nói đi nói lại nhiều năm rồi. Phải lấy dầu… (“I’ve been saying, take the oil. I’ve been saying it for years. Take the oil…” (“Transcript: Donald Trump Expounds on His Foreign Policy Views”/The New York Times).