"Rip Van Winkle" (5) --- Washington Irving (1783-1859)

Trong lúc họ leo lên như thế, thỉnh thoảng Rip nghe có tiếng như tiếng sấm ầm ầm dội ra từ hẻm núi sâu, hoặc từ trong những khe núi cao, mà con đường lởm chởm đá của họ hướng đến.  Chàng dừng lại giây lát, nhưng rồi cho đó là tiếng gầm gừ từ xa khi có mưa rào thường hay xảy ra ở những miền núi cao, chàng lại trèo tiếp.  Khi đi qua hẻm núi, họ đến một khu đất trũng, giống như chỗ xem hát lộ thiên nho nhỏ ngày xưa, bao quanh bởi những vách đá dốc thẳng đứng.  Nơi mép vách đá có nhiều nhánh cây mọc vươn ra, ở đấy ta có thể thấy một chút bầu trời xanh, và áng mây chiều nhuộm nắng hoàng hôn. Trong suốt thời gian trèo leo vất vả như thế, Rip và người bạn đồng hành của chàng chẳng ai nói với ai câu nào. Bởi vì, mặc dù Rip hết sức kinh ngạc không biết khiêng thùng rượu gỗ này lên núi cao này làm chi, có một cái gì đó lạ lùng khó hiểu về người lạ mặt khiến Rip thấy sợ và không dám tỏ vẻ thân thiện.  

Khi họ đi đến chỗ xem hát lộ thiên, lại có thêm nhiều điều kỳ quặc nữa xuất hiện. Tại khu đất bằng phẳng ở chính giữa, có một nhóm người trông rất lạ lùng đang chơi ném banh lăn vào chín hình gỗ.*  Họ ăn mặc lạ lùng như người từ xứ khác đến; một sộ́ mặc áo khoác ngắn đến hông** theo kiểu thời xưa, một số khác mặc áo khoác sát nách.  Họ có đeo dao dài vắt vào nơi dây nịch.  Phần đông họ đều mặc quần rộng thùng thình có buộc dây nơi đầu gối, giống như người đàn ông lạ mặt nọ.  Gương mặt của họ cũng dị kỳ lắm: một người có đầu to, mặt rộng, và cặp mắt ti hí như mắt heo, một người khác trên mặt chỉ có mũi, đầu đội mũ màu trắng rộng vành, chỏm hình nón,*** trên có gắn một cái đuôi lông gà nhỏ.  Những người ấy đều để râu, với đủ hình dạng, màu sắc.  Một người trong họ có vẻ là vị thủ lãnh.  Đó là một người đàn ông  già, mập tròn, mặt dày dạn phong sương.  Ông ta mặc chiếc áo khoác đến hông, dài tay có viền đăng ten, mang dây nịch thật to có chỗ để gắn gươm, đầu đội mũ cao có gắn lông chim, mang vớ dài màu đỏ, và giày đế cao có vẽ hoa hồng.  Những người ấy làm Rip nhớ đến người trong bức tranh cổ của dân vùng Flanders,**** mà chàng đã thấy tại phòng khách nhà ông Dominie Van Shaick, vị giáo sĩ trong làng.  Bức ấy được mang từ Hòa lan sang  hồi người Âu mới đến định cư.

Điều kỳ lạ  nhất đối với Rip là, mặc dù những người này rõ ràng đang vui chơi, nhưng họ luôn giữ vẻ mặt hết sức trang nghiêm, và im lặng một cách bí mật, và buổi tiệc của họ có lẽ buồn nhất trong tất cả các buổi tiệc mà Rip từng chứng kiến.  Không có gì làm xáo trộn khung cảnh yên lặng ấy ngoài tiếng những trái banh đang lăn của trò ném gỗ.  Khi banh lăn, tiếng chúng vang dội cả núi rừng, giống như tiếng sấm gầm chuyển mưa. 

Khi Rip và người cùng đi với chàng đến gần, họ bỗng ngừng chơi, đưa mắt nhìn chàng lom lom như cái nhìn của các bức tượng, gương mặt họ lạ lùng, thiếu tế nhị và không chút thân thiện đến nỗi tim chàng đập mạnh và đầu gối khựng lại.  Lúc đó người đàn ông đi cùng Rip đổ hết rượu trong thùng gỗ vào một cái bình chứa lớn có vòi, và ra dấu cho Rip hãy phục vụ nhóm người ấy.  Chàng run sợ vâng theo.  Họ im lặng nốc những ngụm rượu dài, rồi trở lại chơi tiếp.  

Dần dần nỗi kinh ngạc va lo sợ của Rip cũng dịu bớt.  Thậm chí, khi không có ai nhìn, chàng còn thử nếm thức uống của họ nữa.  Chàng thấy nó có vị giống như rượu Hòa lan.  Đương nhiên chàng thấy khát, và lát sau lại thử uống lần nữa.  Cứ thế, hết ngụm rượu này đến ngụm rượu khác, và Rip cứ tiếp tục quay trở lại chỗ bình chứa rượu nhiều lần đến nỗi cuối cùng các giác quan của chàng bị choáng ngợp, mắt đảo tung lộn xộn trong đầu, trí óc không còn tỉnh táo được nữa, và chàng chìm vào một giấc ngủ thật say.
Khi tỉnh dậy, Rip thấy mìng đang nằm trên gò đất phủ cỏ xanh mà từ chỗ ấy, lúc trước chàng đã thấy ông già ở dưới thung lũng hẹp.  Chàng dụi mắt --đó là một buổi sáng nắng chiếu rực rỡ.  Chim chóc nhảy nhót tiú tít trong các bụi rậm, và một con diều hâu đang lượn vòng trên không, bay ngược làn gió núi trong lành.  Rip thầm nghĩ: "Chắc chắn mình đã không ngủ quên ở đây suốt đêm qua." Chàng cố nhớ lại những gì đã xảy ra trước khi chàng ngủ quên.  Người đàn ông kỳ lạ với thùng gỗ đựng rượu -- h̉ẻm núi đá -- việc hai người đi sâu vào khu đá lởm chởm -- bữa tiệc buồn bã với trò chơi ném banh vào chín trụ gỗ -- bình chứa rượu -- "Ồ, cái bình chứa rượu! Cái bình chết tiệt ấy! Biết lấy cớ gì mà nói với mụ Van Winkle đây?" 

___

*ninepins: trò chơi ném quả cầu để làm đổ những chai gỗ gọi là “pin” được sắp sẵn cách xa người ném.

**doublets and jerkins: áo khoác ngoài đến ngang hông và áo khoác cụt tay thịnh hành thời Trung cổ đến thế kỷ 17 bên Âu châu.

***sugar-loaf hat: mũ rơm rộnh vành thường thấy ở Tây Ban Nha, thịnh hành ở Âu châu vào thế kỷ 17 và 18.

****Flemish: ngôn ngữ được dùng ở miền Flanders, vùng đất nước Bỉ gần Hoà lan.

 

Problems of Egocentric Thinking and Universal Intellectual Standards

Egocentric thinking results from the unfortunate fact that humans do not naturally consider the rights and needs of others.  They do not naturally appreciate the point of view of others nor the limitations in their own point of view.  ...Instead of using intellectual standards in thinking, they often use self-centered psychological standards to determine what to believe and what to reject.

Most commonly used psychological standards in human thinking:

Innate egocentrism:         "It is true because I believe it." I believe it even though I have never questioned the basis for many of my beliefs.

Innate sociocentrism:      "It is true because we believe it." The dominant beliefs within the group to which I belong are true even though I have never questioned the basis for many of these beliefs.
Innate  wish fulfillment:  "It is true because I want to believe it." I believe what "feels good," what supports my other beliefs, what does not require me to change my thinking in a significant way, what does not require me to admit I have been wrong.
Innate self-validation:      "It is true because I have always believed it." I have a strong desire to maintain beliefs that I have long held, even though I have not seriously considered the extents to which those beliefs are justified, given the evidence.
Innate selfishness:            "It is true because it is in my selfish interest to believe it."  I hold fast to beliefs that justify my getting more power, money, or personal advantage even though these beliefs are not grounded in sound reasoning or evidence.

Humans are naturally prone to assess thinking in keeping with the above criteria.  ...[So] It is not surprising that our thinking is often flawed.  We are truly the "self-deceived animal."   

Universal Intellectual Standards
are standards which must be applied to thinking whenever one is interested in checking the quality of reasoning about a problem, issue, or situation.  To think critically entails having command of these standards.  Some of these standards are:
Clarity: Could you give me an example/an illustration? Could you elaborate further on that point?
For example, the question "What can be done about the education system in America?" is unclear.  A clearer question might be: "What can educators do to ensure that students learn the skills and abilities which help them function successfully on the job and in their daily decision-making?"
Accuracy: Is it really true?  How could we check that? The statement "Most dogs are over 300 pounds in weight" is clear but not accurate.
Precision: Could you give me more details?  Could you be more specific?  The statement "Jack is overweight" is clear and accurate, but not precise.  We don't know how overweight Jack is (one pound or 500 pounds).
Relevance: A statement can be clear, accurate and precise, but not relevant to the question at issue.  Students often think that the amount of effort they put into a course should be used in raising their grade in a course.  However, effort does not measure the quality of student learning, and effort is irrelevant to their appropriate grade.
Depth:How does your answer address the complexities in the question? Is that dealing with the most significant factors?  A statement can be clear, accurate, precise, and relevant, but superficial.
Breadth: Is there another way to look at this question?  Do we need to consider another point of view?
Logic: Does this really make sense? When we think, we bring a variety of thoughts together in some order.  When the combination of thoughts are mutually supporting  and make sense in combination, the thinking is "logical."
Significance: Is this the central idea to focus on? Which of these facts are most important?
Fairness: Do I have any ested interest in this issue?  Am I sympathetically representing the viewpoints of others?

Source:
The Foundation for Critical Thinking
www. criticalthinking.org

"Rip Van Winkle" (4) --- Washington Irving (1783-1859)

Nhưng ngay tại thành lũy này, chàng Rip xấu số cuối cùng cũng phải chịu thua mụ vợ đanh đá của mình.  Mụ bất ngờ xông vào chỗ yên tĩnh nơi mọi người đang hội họp, yêu cầu mọi người phải dừng lại.  Ngay cả nhân vật được kính trọng là Nicholas Vedder cũng không được miệng lưỡi hàm hồ của mụ kiêng dè, và mụ còn tố cáo chính Vedder là người khiến chồng mụ vướng vào thói quen ăn không ngồi rồi.

Cuối cùng chàng Rip đáng thương gần như tuyệt vọng, và để trốn phải làm việc đồng áng cũng như tránh tiếng cằn nhằn của vợ, chàng chỉ còn cách vác súng đi lang thang trong rừng.  Ở đấy thỉnh thoảng chàng ngồi dưới gốc cây và mở hầu bao* cho con chó Wolf, con vật đồng cam cộng khổ mà chàng rất cảm thông, xem chàng còn gì.  Chàng hay nói với nó như vầy: “Wolf thân yêu, bà chủ bắt chú phải sống kiếp chó cơ khổ, nhưng chú đừng phiền làm chi, chừng nào tôi còn sống, chú sẽ chẳng cần một người bạn nào khác đứng ra lo cho chú cả.” Wolf thường vẫy đuôi, buồn bã nhìn mặt chủ, và nếu loài chó biết thương hại, thì tôi tin chắc nó đã trả lời là nó luôn một lòng một dạ theo chủ.

Một lần nọ, vào một ngày thu đẹp trời, khi bỏ đi thật lâu trong rừng như thế, Rip không ngờ đã leo lên một trong những vùng cao nhất của rặng núi Kaatkill.  Chàng mãi mê săn đuổi theo mấy con sóc, trò săn bắn mà chàng thích nhất, trong khung cảnh tĩnh lặng chỉ có tiếng súng của chàng dội đi dội lại.  Trời về chiều, thở hào hển và mệt lả, Rip nằm lăn ra nghỉ nơi một gò đất cao, phủ đầy cỏ xanh rì trên đỉnh một vách đá dốc.  Ẩn hiện sau cây cối, nhìn xuống phía dưới, chàng có thể thấy cảnh miền quê với rừng rậm trải dài hàng dặm xa tít.  Xa xa thấp bên dưới chàng thấy sông Hudson uy nghi lặng lẽ uốn quanh, phản chiếu một áng mây tím hay một cánh buồm của chiếc tàu như ngủ quên trên boong tàu sáng loáng tợ gương, và cuối cùng mất dạng sau vùng đất cao xanh lơ. 

Còn bên kia là một thung lũng nằm khuất sâu trong vùng núi, hoang dã, cô quạnh và gập ghềnh, đáy thung lũng ngỗn ngang đá từ các vách núi nhô ra lăn xuống, chỗ ấy ít khi nào nắng hoàng hôn chiếu xuống.  Rip nằm đó trầm tư ngắm cảnh vật trong khi màn đêm từ từ buông xuống.  Rặng núi bắt đầu đổ bóng dài xanh thẫm xuống thung lũng.  Rip biết rằng trời sẽ tối hẳn trước khi chàng về đến làng, và chàng thở dài khi nghĩ đến cảnh phải đương đầu với cơn thịnh nộ của bà vợ.  

Khi chàng sắp quay xuống núi, chàng bỗng nghe có tiếng gọi từ xa: “Rip Van Winkle!  Rip Van Winkle!”  Chàng nhìn quanh, nhưng không thấy gì cả ngoài một con quạ đơn độc đang bay qua vùng núi.  Chàng nghĩ có lẽ mình chỉ tưởng tượng mà thôi, và quay lại tính đi xuống thì chàng lại nghe tiếng gọi y như vậy vang trong vùng trời chiều tối tĩnh mịch.  “Rip Van Winkle!  Rip Van Winkle!”  Cùng lúc đó con chó Wolf xù lông trên lưng nó lên, cất tiếng gầm gừ và nép sát vào người chủ, lấm lét nhìn xuống thung lũng.  Rip bỗng cảm thấy sợ nhưng không rõ vì sao; chàng lo âu nhìn về phía con chó đang nhìn.  Chàng nhận thấy có một bóng người lạ đang chậm chạp trèo lên các tảng đá, lưng khòm xuống vì sức nặng của vật ông ta đang vác   Rip ngạc nhiên khi thấy có người ở chỗ hẻo lánh ít ai lui tới này, nhưng chàng nghĩ có thể là một người nào đó trong vùng đang cần chàng giúp đỡ, và chàng vội vàng đi xuống để giúp. 

Khi đến gần, chàng càng ngạc nhiên hơn nữa trước hình dạng dị kỳ của người lạ mặt.  Đó là một ông già vai rộng, thấp người, tóc bồm xồm với bộ râu muối tiêu.  Ông ta mặc chiếc áo của người Hoà lan cổ –một chiếc áo khoác ngắn tay buộc dây quanh eo – và nhiều lớp quần buộc dây ngắn tới đầu gối, lớp quần ngoài cùng rộng thùng thình với hàng nút đơm dài xuống hai bên và chùm dây nơi đầu gối.  Ông ta vác trên vai một cái thùng gỗ to nặng, như thùng chứa rượu, và ra dấu bảo Rip đến giúp ông khiêng tiếp.  Mặc dù e dè và không tin người mới gặp này, với tính nhanh nhẩu vui vẻ vốn có,  Rip vẫn làm theo lời ông yêu cầu.  Rồi họ cùng giúp nhau trèo lên khỏi hẻm núi hẹp, mà trước đây có lẽ từng là một dòng nước chảy mạnh trong núi nhưng nay đã khô cạn. 

-- 
*knapsack:túi để chứa đồ lặt vặt, đeo bên hông

(Còn tiếp)