Giáo sư Tương Lai (1936-2026)-Thơ Tiễn của Nguyễn Duy

https://www.diendan.org/nhung-con-nguoi/tien-cu-tuong-lai-ve-coi-vinh-hang Giáo sư Tương Lai (1936-2026) Chúng tôi được tin bạn chúng tôi, Giáo sư Tương Lai, nhà giáo, nhà xã hội học với nhiều phản biện nổi tiếng trong nước từ nhiều năm qua (mở đầu là Báo cáo về vụ nổi dậy ở Thái Bình năm 1997), do tuổi già sức yếu vừa từ trần sáng nay 30/4/2026 tại thành phố Hồ Chí Minh (xin xem Cáo phó của gia đình ở cuối trang này). Diễn Đàn xin thành thực chia buồn cùng gia quyến và đông đảo bạn bè thân thuộc của giáo sư. Trên các trang mạng, có rất nhiều bài viết tỏ lòng kính phục, luyến tiếc người quá cố, xin mở đầu giới thiệu với bạn đọc bài thơ tiễn ông của nhà thơ Nguyễn Duy. Tiễn cụ Tương Lai – Nguyễn Phước Tương (*) về cõi vĩnh hằng Nguyễn Duy Bác Tương thôi đã thôi rồi** Người Ngày Mai đã thành người Hôm Qua Lối Hoàng tộc mở ra Đại lộ Nắng rồi mưa... giông tố dập vùi Trường kỳ nước mắt mồ hôi Gập ghềnh từng bước chân Người Dấn Thân Trung với nước - tấc lòng son sắt Hiếu với dân - sâu sắc yêu thương Thành tâm tu giữa đời thường Mênh mông thế sự (***)... con đường xa xa... Nết chay tịnh hương hoa tri kỉ Vẹn ân tình bền bỉ thủy chung Lánh xa những chuyện viển vông Bom trong ly rượu - bão trong tách trà Bầu tâm sự trải la liệt giấy Gửi muôn sau biết mấy nỗi niềm Vẫn tia Hy Vọng thiêng thiêng Ánh Tương Lai vẫn rọi lên nền trời. P/s: Hẹn nhau gặp nhé... Cụ ơi Check in... cũng đến lượt tôi... một ngày... Hành trang nhè nhẹ áng mây An nhiên ngồi đợi chuyến bay của mình... Sài Gòn – đúng ngày 30.4.2026 (nhằm ngày 14.3. Bính Ngọ) Nguyễn Duy * Tương Lai tên thật là Nguyễn Phước Tương, thuộc dòng dõi Hoàng tộc triều NGUYỄN. ** Tập theo câu thơ "Bác Dương thôi đã thôi rồi/ nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta"- (Khóc Dương Khuê - của Nguyễn Khuyến) *** Mênh mông thế sự là tên một loạt bài bút ký của GS Tương Lai nhiều năm trước khi ngừng vì sức khoẻ, được tác giả thường xuyên gửi đăng trên trang Viet - Studies của GS Trần Hữu Dũng, và cũng nhiều lần được giới thiệu trên Diễn Đàn, trong mục "Thấy trên mạng" https://www.bbc.com/vietnamese/articles/cwy2lqdw591o Giáo sư Tương Lai qua đời: Dấu ấn của một trí thức từ bỏ Đảng Cộng sản Giáo sư Tương Lai, tên thật là Nguyễn Phước Tương, cựu Viện trưởng Viện Xã hội học, thành viên Hội đồng tư vấn Kinh tế của Thủ tướng Chính phủ, đã qua đời vào sáng 30/4/2026, thọ 91 tuổi, theo thông tin từ gia đình. …Giáo sư Tương Lai sinh năm 1936 trong gia đình hoàng tộc Nguyễn Phước ở Huế. Trong thập niên 1980-1990, ông từng là phó viện trưởng, rồi trở thành viện trưởng Viện Xã hội học Việt Nam Từ thập niên 1990 đến những năm đầu thập niên 2000, ông là thành viên nhóm tư vấn của các thủ tướng Võ Văn Kiệt và Phan Văn Khải. Vào năm 2007, ông cùng các trí thức như Giáo sư Hoàng Tụy, Tiến sĩ Nguyễn Quang A, Giáo sư Chu Hảo, nhà nghiên cứu Trần Đức Nguyên,… thành lập Viện Nghiên cứu Phát triển (IDS), một viện nghiên cứu chính sách tư nhân độc lập đầu tiên thành hình ở Việt Nam sau Đổi mới. Đến ngày 14/9/2009, IDS đã ra quyết định giải thể để phản đối Quyết định số 97/2009/QĐ-TTg do Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng ký ban hành, trong đó có một số điều khoản khiến viện không thể hoạt động theo tiêu chí của mình. Theo Quyết định 97, các tổ chức nghiên cứu khoa học có phản biện ngược với chính sách của Chính phủ thì không được công bố công khai, một điều cấm mà nhóm IDS gọi là "phản tiến bộ". Sinh thời, Giáo sư Tương Lai, trong nhiều bài viết và các bài phát biểu trên nhiều diễn đàn, từng trăn trở và nhấn mạnh nhu cầu hòa giải dân tộc trên cơ sở đối thoại và thay đổi thể chế. Ông được coi là một trong những trí thức tiêu biểu ở Việt Nam với nhiều bài nghiên cứu xã hội học công phu, đồng thời là một trong những tiếng nói phản biện quyết liệt trước nhiều vấn đề văn hóa, lịch sử, chính trị của đất nước. Năm 2015, ông cùng hơn 100 trí thức Việt Nam đã gửi thư ngỏ đến Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương khóa 11 và toàn Đảng Cộng sản Việt Nam đề nghị đổi tên đảng, đổi tên nước, trả lại tự do cho những người bất đồng chính kiến đang bị giam giữ. Năm 2013, ông là một trong 72 nhân sĩ trí thức đã ký tên vào bản Kiến nghị về sửa đổi Hiến pháp 1992, nhấn mạnh hiến pháp phải là đạo luật cơ bản để dân kiểm soát quyền lực và đề xuất bỏ Điều 4 (điều khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng) và yêu cầu trao quyền phúc quyết hiến pháp cho nhân dân. Ông cũng tham gia vào nhiều hoạt động phản đối Trung Quốc gây hấn trên Biển Đông, trong đó có cuộc biểu tình lớn vào tháng 5/2014 phản đối vụ Trung Quốc đưa giàn khoan 981 vào vùng biển Hoàng Sa. Vào đầu năm 2020, trong vụ tranh chấp đất ở xã Đồng Tâm, khi công an tấn công vào làng, dẫn tới bốn người thiệt mạng (gồm một cụ già và ba công an), Giáo sư Tương Lai cùng một nhóm trí thức đã viết thư ngỏ gửi các lãnh đạo chủ chốt trung ương. Thư có đoạn: "Để chất vấn các vị về một việc làm 'điên rồ' và không một chính phủ nào ở trên thế giới này có thể làm một việc 'điên rồ' như thế khi dùng súng bắn vào dân lành, bắn vào một ông cụ già 84 tuổi, đã từng cống hiến hết sức mình cho sự nghiệp cứu nước. "Trong bối cảnh đó, chúng tôi muốn chất vấn những người cầm quyền phải giải thích cho chúng tôi vì sao lại có một việc làm 'dã man, vô nhân đạo như vậy' của một nhà nước tự xưng là của dân, do dân và vì dân..?" Là một đảng viên thâm niên, nhưng vào năm 2017, Giáo sư Tương Lai đã chọn ngày Quốc khánh để từ bỏ Đảng Cộng sản, "tuyên bố dứt bỏ mọi liên hệ với đảng Nguyễn Phú Trọng đang thao túng, để tiếp tục chiến đấu với tư cách đảng viên Đảng Lao động Việt Nam" và muốn đi tìm một "phương thức đấu tranh mới". Trong tuyên bố được chia sẻ trên mạng xã hội ngày 2/9/2017, Giáo sư Tương Lai viết: "Chọn hôm nay, ngày Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập tuyên bố trước thế giới và với quốc dân đồng bào lý tưởng và mục tiêu chiến đấu nhằm xây dựng một nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được thể hiện trong Hiến pháp 1946 để đưa ra tuyên bố này là nhằm khẳng định lý tưởng và mục tiêu nhất quán của tôi, không hề là một quyết định nhất thời bởi những nhân tố ngẫu nhiên." Giáo sư Tương Lai mô tả trong khi ông "kiên trì dấn thân" vào cuộc đấu tranh làm thay đổi thực trạng của hệ tư tưởng giáo điều, bảo thủ đang dìm đất nước trong trì trệ lạc hậu, và "nhẫn nhục tiếp tục ở lại trong Đảng" thì sự hậu thuẫn trực tiếp của nhà cầm quyền Bắc Kinh đang thao túng Đảng khiến đây "không còn gì là đảng của Hồ Chí Minh nữa". Ông nói hiện nay chưa có một lực lượng chính trị nào đủ mạnh để có thể thay thế được đảng đang nắm quyền bằng hệ thống "chuyên chính vô sản được cài cắm đến tận cơ sở", nhưng tin rằng "những gì đã cũ kỹ, hư hỏng trong bộ máy quyền lực duy trì chế độ toàn trị phản dân chủ sẽ bị lật nhào" và rằng "vấn đề chỉ còn là thời gian". Related: https://www.bbc.com/vietnamese/vietnam-41120377 Giáo sư Tương Lai từ bỏ Đảng Cộng sản