For Ukrainians, a nuclear missile museum is a bitter reminder of what the country gave up

https://www.npr.org/2025/12/28/g-s1-103485/ukraine-museum-strategic-missile-forces-budapest-agreement December 28, 20255:02 AM ET By Eleanor Beardsley, Polina Lytvynova

Hennadiy Vladimirovitch Fil, 65, former deputy commander of the Soviet Union's 309th Missile Regiment, stands near an old Soviet air defense missile at the Museum of the Strategic Missile Forces, where he is now a guide, on Dec. 5. Anton Shtuka for NPR POBUZKE, Ukraine — In the middle of vast farm fields in southern Ukraine, you'll find what was once a secret Soviet intercontinental ballistic missile launch site. Today it's the Museum of Strategic Missile Forces. Aside from chronicling the Cold War arms race between the Soviet Union and United States, the museum tells the story of how Ukraine dismantled its nuclear weapons arsenal — with assurances from the U.S., Britain and Russia that its sovereignty would be respected — shortly after becoming an independent country in 1991. Today most Ukrainians believe that decision to give up nukes was a fateful mistake. For them, this museum is a bitter reminder of what they say was their "naivety" and "betrayal." Hennadiy Vladimirovitch Fil, a 65-year-old guide, once served as a lieutenant colonel in the elite rocket forces here. He attributes his youthful complexion to all the time he spent in an underground silo at the site. Fil says hardly anyone of a certain age leaves the museum without cursing. But before that betrayal, there were four decades of the Cold War arms race, and this museum plunges visitors deep into that era on the Soviet side. Black-and-white portraits of Soviet commanders sporting stern looks and chests full of medals stare down from the walls, while old rotary phones and antiquated 1960s control panels help re-create the gloomy atmosphere of the epoch. The place is at once creepy, fascinating and at times overwhelming with detail. Fil uses a long pointer to highlight wall maps and charts that chronicle the arms race and planned mutual destruction between the U.S. and USSR. He says the 10 intercontinental ballistic missiles once based here could have reached the U.S. East Coast within 25 minutes of launch. Each could carry 10 nuclear warheads with a destruction capacity of 200,000 square kilometers or 77,000 square miles — roughly the area of Nebraska.

Hennadiy Vladimirovitch Fil shows launch site locations on a map at the Museum of the Strategic Missile Forces. Anton Shtuka for NPR When the USSR broke apart in 1991, Ukraine was left with the world's third-largest nuclear arsenal, after the U.S. and Russia. In January 1994, then-President Bill Clinton stopped over in Kyiv on his way to Moscow, for talks with Ukraine's first democratically elected president, Leonid Kravchuk. Later that year, a deal was reached for Ukraine to give up its nuclear weapons. That agreement, known as the Budapest Memorandum, was signed in Hungary by Ukraine, Russia, the U.S. and Britain. Ukraine's three co-signers promised its territorial integrity would be respected. A newsreel playing in the museum shows how Ukraine's nuclear missiles were destroyed in the mid-1990s. Jets capable of carrying nuclear warheads were also dismantled. The 10 silos that once held missiles were filled with concrete — except one that has been kept as an exhibit on the museum grounds, where visitors can see the massive, decommissioned missile nesting inside a silo.

Upper section of an intercontinental ballistic missile launch silo of the 309th Missile Regiment at the Museum of the Strategic Missile Forces. Anton Shtuka for NPR There is also a vast display of hardware from different Soviet and Russian wars: World War II, Afghanistan in the 1980s, and destroyed Russian tanks from the current Ukraine war. There is also one of the missiles the Soviets pointed at the U.S. from Cuba during the 1962 Cuban Missile Crisis — known here as the "Caribbean Crisis." Fil notes bitterly that Ukraine also ended up giving several jets to Russia in payment for natural gas debts a few years later. "Now," he says, "Russia is bombing us with our own planes." Denmark's Ambassador to Kyiv Thomas Lund-Sorensen is also visiting the museum on this day. He says while reducing the number of countries holding nuclear weapons is always a positive thing, he agrees that what happened to Ukraine was "a disgrace." "They gave them up with the promises of the three powers, and clearly the guarantees given from Russia at the time were not worth the paper they were written on," says Lund-Sorensen.

Soviet missile launching vehicles of the former 309th Missile Regiment on the museum grounds. Anton Shtuka for NPR Even Clinton has expressed his regret about the Budapest Memorandum. In an interview with Irish broadcaster RTE in the year following Russia's 2022 full-scale invasion of Ukraine, Clinton said, "I feel terrible about it… and I feel a personal stake because I got them to agree to give up their nuclear weapons. And none of them believe that Russia would have pulled this stunt if Ukraine still had their weapons." This museum is a painful reminder of what happened, and underlines why Ukraine insists that ironclad security guarantees be part of any peace deal with Russia today. Fil takes visitors along an underground corridor the length of two football fields before opening a door weighing 2,000 pounds, which leads to a tiny elevator. The NPR team crams in to descend 150 feet in an underground silo. The doors open to a tiny living space with three slab bunks, a toilet, a hotplate and stale, strange-smelling air. Fil says this is where a launch crew could live for up to 45 days in case of a nuclear war. A wall ladder through an opening in the ceiling leads to a launch room above.

Hennadiy Vladimirovitch Fil, a guide at the museum, sits inside the protected command post 140 feet underground at the bottom of a missile silo. Anton Shtuka for NPR We climb through. After seating us in the two top commander seats – which are bolted to the floor and have harnesses to strap you in (Fil says a direct nuclear hit from America would have caused an explosion equal to an earthquake measuring 12 points on the Richter scale) – Fil flips a switch. The ancient-looking control board lights up. He places our hands on a button and a key for a simulation of a nuclear missile launch. It takes two people making two gestures to launch the missiles. As he gives the launch order, we press the button and turn the key. A loud alarm begins to sound. On a screen above, we watch a simulation of the ballistic missiles rising from their silos and launching one by one in a ball of fire.

Hennadiy Vladimirovitch Fil pushes the launch button on the control panel inside what was the protected command post of the central position. Anton Shtuka for NPR Despite Russia's recent threats, Fil says he doesn't believe Russian President Vladimir Putin would dare use a nuclear weapon. "They're too unpredictable," he says. He adds that Russia also knows it would face harsh consequences for such an act. We watch the missiles in the simulation travel through space. Soon they begin hitting their targets. The view from space on our screen shows mushroom clouds blossoming across the planet and a narrator describes a chain reaction depleting all oxygen from the atmosphere and thus ending life on our planet. Fil says he's thankful it never came to that. But he still regrets that Ukraine gave up its nuclear deterrence.

Museum visitors can watch a visualization of a nuclear strike and see what would have happened if there had been a nuclear missile launch. Anton Shtuka for NPR

ĐỌC TRUYỆN NGẮN NGUYỄN VĂN SÂM - Nghĩ Về Sương Khói Vô Thường

https://thuvienhoasen.org/a43381/doc-truyen-ngan-nguyen-van-sam-nghi-ve-suong-khoi-vo-thuong-nguyen-giac-phan-tan-hai ĐỌC TRUYỆN NGẮN NGUYỄN VĂN SÂM Nghĩ Về Sương Khói Vô Thường Nguyên Giác Phan Tấn Hải Có thể hình dung như thế nào về truyện ngắn Nguyễn Văn Sâm? Khi tôi khép lại các trang sách trong tuyển tập "Chiếc Ba Lô Để Lại" dày 630 trang mới ấn hành của vị giáo sư nổi tiếng về văn học chữ Nôm, khi chữ biến mất là hiện lên một cánh đồng cò bay thẳng cánh, nơi có sương mai và nắng sớm của ngôn ngữ Lục Tỉnh mà chúng ta ngỡ như đã biến mất từ nhiều thập niên trước, bây giờ như tình cờ hiển lộ trên ký ức như mây trời Núi Cấm. Nơi này, nơi kia trên các trang giấy tập truyện, giữa những chuyển biến truyện và đối thoại của nhân vật là khói sương của tín ngưỡng dân gian Nam Bộ, nơi niềm tin tự nhiên vào luật nhân quả, nơi đó cái thiện sẽ lưu giữ trong lòng người và những gì bất thiện sẽ phai nhạt theo quá khứ lịch sử. Quá khứ lịch sử? Đúng vậy. Tác giả Nguyễn Văn Sâm, người nổi tiếng về truyện ngắn và về nghiên cứu văn học chữ Nôm, nhìn thấy có sự tương liên giữa sáng tác văn học và lịch sử. Trong tuyển tập "Chiếc Ba Lô Để Lại," nhà văn Nguyễn Văn Sâm giải thích: "Truyện ngắn là bài viết ít sự thực, kế đó là hồi ký, trên cùng là bài viết về lịch sử. Sự thực làm nguồn cho truyện ngắn, bị bóp méo ít nhiều trong hồi ký, được đào xới, phân tích, giải thích trong các bài về lịch sử...." (Lời tác giả trước khi vào truyện Khói Thuốc Cả, trang 244). Nghĩa là, truyện ngắn của Nguyễn Văn Sâm có một phần sự thật, nhiều hay ít. Phải chăng, chính những phần hư cấu sẽ đã sức mạnh để Truyện Kiều trở thành cội nguồn thơ mộng của dân tộc, và để Lục Vân Tiên trở thành kho tàng đạo lý bất tử, và để mối tình Rồng-Tiên đưa dân tộc Việt bay vào huyền sử tình yêu vĩnh cửu? Tuyển tập truyện ngắn “Chiếc Ba Lô Để Lại” của Nguyễn Văn Sâm dày 630 trang, gồm 49 truyện ngắn. Mở đầu tuyển tập là bài “Giao Cảm Nguyễn Văn Sâm và Dòng Chảy Văn Chương Nam Kì Lục Tỉnh” (các trang 5-20) của Hoàng Kim Oanh, viết từ Sài Gòn năm 2016, đưa ra cái nhìn tổng quan về Nguyễn Văn Sâm, từ một học giả có nhiều công trình biên khảo về văn chương Nam Kỳ Lục Tỉnh (Ghi chú về cách viết của Hoàng Kim Oanh, tựa đề viết là “Nam Kì” nhưng trong tiểu đề trong bài lại viết là “Nam Kỳ” – không viết thống nhất, cũng lạ), tới một Nguyễn Văn Sâm viết “truyện ngắn về đất và người Nam Kỳ Lục Tỉnh” (cũng chữ Kỳ với y). Có một điểm dễ nhận ra khi bạn đọc truyện Nguyễn Văn Sâm là một cảm giác an tâm, nhẹ nhàng mà sâu lắng, buồn mà không gay gắt, ngay cả khi nổi giận với cái bất thiện cũng là những dòng la rầy rất nhẹ. Nhưng xuyên suốt trong các truyện là tấm lòng thiết tha của tác giả với quê hương, nơi đất, người và tín ngưỡng dân gian quyện lại thành những sợi tơ huyền thoại từ đời này sang đời kia. Bối cảnh truyện hầu hết là ở quê nhà. Ngay truyện đầu tiên là về mối tình của cô Mỵ với Trị, gắn liền với niềm tin đơn sơ về Ao Bà Om ở Trà Vinh, nơi có huyền thoại là lời thề trong ngôi Chùa Âng của các sư Khmer nơi đây được người dân địa phương tin có sức mạnh linh thiêng, nhưng nhân vật nữ lại ngờ vực. Hay như cuối tuyển tập là truyện “Tiếng Thầm Quê Mẹ” trong đó một băng giang hồ làm đủ thứ chuyện hình sự, kể cả nhập nha (đột nhập nhà để trộm hay cướp) như lời một nhân vật trong truyện kể qua lời ca, “Còng số 8 như vàng mười tám. Anh vào tù như hoàng tử nhập cung. Coi đấm đá như bài ca vọng cổ” (trang 605) nhưng vẫn tin có “bà độ” (trang 608) khi cầm dao búa xung trận, và một nhân vật trùm băng đảng chợt nhớ tới má: “Nó nhớ tới thơ má nó mới gởi về “rán ăn ở nhơn đức. Đừng làm chuyện tổn đức thì Trời Phật sẽ thương cho mẹ con mình đoàn tụ.” Thơ nào cũng vậy. “Ở nhơn đức cả đời ăn không hết. Chuyện gì cũng qua. Cầu gì cũng được”..."(trang 614). Dù vậy, cuộc đời phần lớn là bất như ý đối với nhân vật Mỹ lai này đang chờ ngày qua Mỹ đoàn tụ với mẹ. Cuối tuyển tập truyện ngắn là bài “Thay Lời Bạt: Đôi Dòng Cảm Nghĩ Khi Đọc Truyện của anh Nguyễn Văn Sâm” của nhà văn Nguyễn Khắc Phụng, trong đó đưa ra cái nhìn tổng quan về truyện ngắn của nhà giáo, nhà văn đặc chất Nam Bộ Nguyễn Văn Sâm: “Bằng một điệu văn đậm chất Nam bộ anh đã ghi lại những biến chuyển trong đời, trên đất nước quê hương, trên mảnh đất tạm dung, những cuộc tình dang dở, những mảnh đời bất hạnh, những hình ảnh êm đềm của những tháng ngày giờ đã xa lắc xa lơ. Nhẹ như gió thoảng, mơ hồ như sương, như khói. Hình ảnh lung linh, đôi khi sáng rực, đôi khi mờ ảo như liêu trai. Hoàn cảnh đã để lại trong anh những nỗi đau vật chất cũng như tinh thần; những bất hạnh ngoài tầm tay cứu chữa. Nhưng trong anh người ta không thấy oán hờn; có chăng chỉ là những lời nhắc nhở dịu dàng. Đâu đó phảng phất âm hưởng sắc-không của Phật giáo, tha thứ, quên đi quá khứ, hướng về tương lai. Truyện của anh như một tấm tranh mosaic. Có lúc là hình ảnh của một người thầy hiểu rộng, biết nhiều, người thầy che chở đám học sinh thơ dại như sự hy sinh của Thầy Lượng, hay lòng ngưỡng mộ của đứa học trò với con chim Hán học cuối mùa. Anh tô điểm bức tranh của anh với những từ ngữ hiếm quý của người Nam bộ đang dần dần thoái hoá. Thêm vào đó những nét chấm phá của chữ Hán, chữ Nôm; pha thêm tiếng hát câu hò Vân Tiên để cho tranh có thêm âm nhạc! Muốn hiểu anh, người đọc không thể đọc lướt các truyện của anh. Đọc rồi, lại muốn đọc thêm truyện khác, như người khát nước đi tìm giọt nước ngọt trong ngày nắng gắt.”(trang 625-626) Văn phong truyện ngắn Nguyễn Văn Sâm nhẹ nhàng như dòng suối khơi nguồn từ huyền thoại Rồng-Tiên chảy qua miệt Đồng Nai, Gia Định chở theo những niềm vui và nỗi buồn của một dân tộc từng trải qua nhiều đau đớn lịch sử rồi hòa quyện vào dòng Cửu Long ra biển. Và rất đặc chất là hình ảnh, ngôn phong Sài Gòn, Lục Tỉnh đang dần dần trôi vào quên lãng dưới làn sóng đô thị hóa. Thử xem lại truyện “Người Em Xóm Giếng” (trang 372-387), chúng ta thấy tác giả nhắc tới các hình ảnh: Xóm Giếng, phông tên nước (trụ dẫn nước trong xóm), xách nước mướn, hình ảnh bàn thờ ông Thiên (thời xưa, trụ giữa sân trước nhà của dân Miền Nam để thờ trời đất), mả đá vôi, giếng mội, bót Catina, xe traction đen chở lính kín bố ráp Chùa Hoa Nghiêm, các tên đường thời Pháp như Blancsube de CauKho... và sử dụng ngôn phong rất miền Nam như: bù trất, à nhe, cô nào bắt cặp với cậu nào, con gái nhà ai chịu đèn với con trai nhà nào, trật đâu được, tuổi cũng sồn sồn, để tui lo, dợm cẳng bước đi, đợi tôi về nha, buồn buồn trong dạ, trơn lu, trớt quớt, đời cố Hỷ cố Lai nào mà không biết… Cũng truyện “Người Em Xóm Giếng” kể về những giao tiếp nam nữ rất hiếm gặp thời nay, khi nhân vật xưng tôi, thời thơ ấu là chú tiểu Tín đã phải ra đời sau khi sư cụ bị người Pháp bố ráp, dẹp chùa, và chàng Tín này rất khù khờ khi cô gái tên Diễm tới tuổi cặp kê (cuối năm cô sẽ thi Tú Tài I, nghĩa là cô khoảng 16 hay 17 tuổi) đã nói thẳng, khi hai người ngồi trong quán cơm, rằng “anh cù lần và làm kiểu thầy chùa...” Cô nói rằng cô thương chàng từ thời thơ ấu, “Tám tuổi mà em biết yêu anh rồi đó.” Rồi cô nói với Tín rằng anh Tín “hiền như cục bột lò bánh mì, ai muốn nặn sao thì nặn,” vậy mà sao cô không cạy miệng Tín được một lời cho nên duyên trong kiếp này. Tới một lúc, cô nắm tay chàng bóp mạnh, nói, “Anh Tín, có cần phải nghe em nói là em yêu anh anh mới chịu hay sao?” Tín rút tay lại, khi thấy người bồi bàn mang cơm ra. Than ôi, vài chục năm sau, Tín nhớ lại, “Nhưng mà cha mẹ ơi, hai chục năm lính, hai chục năm sống bất như ý, hễ khi trời mưa thì tôi nhớ đến chuyện mình với hai người con gái, chuyện nào cũng lỡ làng...” Thế đó, sâu thẳm trong cõi này là một nỗi buồn, như dường không có lời nào mô tả được. Cõi này như thế, là như thế: cõi này bất như ý. Vui luôn luôn là khoảnh khắc, buồn thường khi là trọn đời người. Đọc truyện Nguyễn Văn Sâm thường khi chúng ta gặp lại nhiều hình ảnh không còn trên cõi đời này nữa. Những chuyện xảy ra rất xưa, như là từ những kiếp xa xưa nào. Thí dụ như truyện “Bà Thũng ở Chợ Cây Điệp” (trang 28-39), ngôi chợ nơi góc Bà Hạt và đường Nguyễn Tri Phương bây giờ đã biến mất, nơi hồi đó mỗi sáng Chủ Nhựt có trò chơi lắc bầu cua cá cọp, mà các tay lắc là gian lận chuyên nghiệp và có liên hệ tới quân đội Bảy Viễn. Tất cả những hình ảnh đó bây giờ đã biến mất, y hệt như một giấc mơ rất xa xưa của tiền kiếp. Truyện “Lòng Mẹ Bao La” (trang 286-293) cho độc giả một cảm giác như dường chuyện thật đời người của tác giả Nguyễn Văn Sâm, có thể nửa phần là hồi ký: xuất thân nhà nghèo, nhân vật xưng tôi học Đại Học Văn Khoa Sài Gòn, từ năm thứ hai khởi tâm muốn nghiên cứu văn học, lấy vợ giàu, bị gọi nhập ngũ, mỗi khi ra trận đều hướng về má, xem má như Bồ Tát bổn mạng, để vái van, may mắn được biệt phái về trường cũ ở Cần Đước để dạy Việt Văn, rồi vượt biên, bốn ngày lênh đênh trên biển, chủ ghe thắp nhang trao cho mỗi người một cây nhang xin mọi người cầu nguyện theo tôn giáo riêng trong khi nước biển theo lỗ thủng không bịt hết đang dâng cao tới hông, tới ngực, và tác giả mơ hồ thấy Đức Quan Thế Âm Bồ Tát và hình ảnh má hiện ra hòa nhập hai không mặt mẹ hiền vào nhau... Tới cuối đời, nhân vật xưng tôi nhận ra “Phật Bà nói chung là má của tất cả mọi người” (trang 293). Truyện Nguyễn Văn Sâm là một cảm nhận mạnh mẽ về luật vô thường. Điển hình như truyện ngắn "Tiếng hát người tín nữ ni sư" (tuyển tập Chiếc Ba Lô Để Lại, trang 575-586). Truyện viết như hư, như thực. Chúng ta đọc và ngờ ngợ, không rõ bao nhiêu phần thực, bao nhiêu phần hư cấu. Thực tế đời thường, những gay cấn trong cuộc đời như trong truyện dĩ nhiên là có. Mối tình có vẻ như ngang trái, cô gái bán bánh mứt chợ Tết Sài Gòn có tên là Nguyện, xưng hô kiểu Nam Bộ hơi dị thường, tự gọi là "cưng" và gọi người đối thoại (chàng trai tên Song, người mà cô ưa thích) là "mình" -- tự nhiên là xa nhau, khi chàng nhập ngũ (có lẽ vì mấy ai đi mà tin chắc là có ngày trở lại). Truyện ghi lời cô Nguyện nói với chàng Song, theo lời Song kể với tác giả, "Chắc cưng phải đi lấy chồng. Cưng còn ba má già và 6, 7 đứa em nhỏ phải lo. Lông bông hoài ba má rầy rà quá. Mình đi dạy chắc thế nào rồi cũng gặp được cô nào đó dễ thương hơn cưng." Rồi chàng Song suy đoán, nói với tác giả, "Sau đó Nguyện không cho mình gặp nữa. Hình như lấy một ông sắp tốt nghiệp Quân Y!” (trang 579). Tuy nhiên, hơn một thập niên sau, đột nhiên Song thấy một phụ nữ mù, mặt có mấy vết sẹo bị dao chém, đứng hát ngoài chợ, tay cầm tấm bảng mang hình cô Nguyện xinh đẹp với nụ cười hớp hồn. Song cầm một nắm tiền nhờ một thanh niên tới dúi vào tay phụ nữ mù, và cô Nguyện nhận ra ngay là Song, nên gọi nhưng chàng im lặng, lùi xa và biến mất. Một thời gian sau, truyện kể rằng cô Nguyện đã trở thành một vị ni sư già nói chuyện với tác giả. Lời tâm sự của ni sư già với tác giả rất dài, mở đầu bằng những đoạn như mơ như thực, ghi lời một vị trưởng lão râu dài tóc trắng bước ra từ sau lưng tượng Đức Phật, nói với vị ni sư (người khi chưa xuất gia là cô Nguyện) về luật nhân quả, trích: "Tôi đương ngồi đọc kinh trước Phật đài thì thấy một ông lão tóc bạc phơ, dài chấm ót, mặc áo dài trắng, bước ra từ sau lưng tượng Phật, không, hình như là xuất ra từ tượng Phật, gương mặt thiệt quen thuộc nhưng tôi không thể nhớ là ai. Tôi đứng dậy chào ông. Ông tới trước mặt tôi, ra dấu biểu ngồi xuống lại rồi ông chậm rãi ngồi xuống một cái ghế tràng kỷ sau cái bàn trà trước mặt tôi. Tôi hơi ngờ ngợ, bộ tràng kỷ chạm lộng mỗi ngày tôi lau chùi cẩn thận bằng cả tấm lòng mình, được đặt ở khách phòng chớ đâu phải ở trước Phật đài đâu, nhưng sự ngạc nhiên không ở lâu trong trí tôi vì ông lão đã cất giọng ôn tồn hỏi: “Con đọc kinh mà có hiểu không?” “Dạ, con không hiểu nhiều, đọc chỉ mong cho lòng con không dao động mà thôi.” “Con dao động vì xót xa đời con nhiều chướng nghiệp. Ta biết! Nhưng chướng nghiệp người đời ai mà không có đâu con. Chướng nghiệp tới không do con tạo kiếp này thì nên quên nó và tha thứ cho người gây hại; chướng nghiệp tới do con huân tập kiếp nầy thì nên thành tâm sám hối. Không nên dùng kinh kệ để mong quên bất cứ điều gì.” Tôi ngờ ngợ về lời khuyên đó. Vậy thì tôi phải quên bất hạnh xé nát đời tôi do những nhát mã tấu ghen tuông mà người đàn bà đanh ác kia dàn dựng hay sao? Và tôi phải tha luôn tội ác của bà khi quả quyết rằng sự chà lê quết xảm của chồng bà ta ở nhà tôi là do tôi quyến rũ, chớ không phải do lòng ham hố và sự ỷ quyền cậy thế của ông ta?" (trang 582-583) Dĩ nhiên, vị ni sư già không còn oán hận gì cuộc đời khi tin sâu vào luật nhân quả. Tuy nhiên, trả giá luôn luôn là đau đớn. Và xuyên suốt các truyện Nguyễn Văn Sâm là những niềm vui rất ngắn, nhớ thương thì rất dài, và bất như ý là vô tận. Vô thường là sức mạnh làm tan vỡ tất cả những tường thành vững chắc nhất trong cõi này. Như khởi đầu truyện tình "Khói Thuốc Cả" (trang 244-256) về các diễn biến ngỡ như là tình yêu giữa nhân vật xưng tôi và nàng Ngoạn Nguyệt là dòng chữ: "Biểu đừng: Muốn hôn em mà em cứ bảo đừng. Đến bây giờ thì hai đứa đã trở thành người dưng mất rồi..." (trang 244) Xin chú ý: cách dùng chữ "biểu" là văn phong Nam Kỳ (nếu là văn phong Bắc Kỳ thì nói là "bảo"). Tuy nhiên, "hôn" là nói giọng Bắc, trong khi lẽ ra cho thống nhất dòng văn, hẳn là "hun" theo giọng Nam. Nguyễn Văn Sâm viết trong sách tràn ngập chữ giọng Nam, tại sao lại dùng chữ "hôn" nơi đây? Phải chăng vì lúc nhà văn muốn nói kiểu "nghiêm và buồn" cho mối tình trầm trọng thích nghi? Nhân vật tôi kể chuyện gặp cô bé, khi cô bé còn bé tí, cùng gia đình di cư năm 1954 từ Bắc vào Nam đang trú ngụ ở sân một ngôi trường, và nhiều năm sau, gặp lại năm cô học lớp đệ nhất, năm cuối trường nữ trung học Trưng Vương. Nhân vật “tôi” lúc đó là một vị thầy nổi tiếng ở Petrus Ký, được các học sinh sắp xếp cho khiêu vũ với Ngoạn Nguyệt để khai mạc một bữa tiệc. Trong khi khiêu vũ, tới một lúc chàng, bất kể là một người thầy nổi tiếng trong nhiều trường, thì thầm với cô: "Ngoạn Nguyệt cho anh hôn lên tóc nha." Và nàng từ chối... Hóa ra, chúng ta thấy câu này, tác giả văn chương Nam Bộ viết chữ "hôn" là vì nói chuyện với cô gái Bắc. Nhưng sợi dây giữa họ cùng là một nỗi lo về tình hình đất nước, khi nàng Ngoạn Nguyệt nói về một bài thơ trong Giải Phẩm Xuân Trung Học Hoàng Diệu, trong đó cò bài thơ mà Ngoạn Nguyệt, không nhớ của ai, nhưng cô đã học thuộc khi tình cờ đọc tới, và cô khóc khi đọc cho nhân vật tôi nghe: ...Trời vào Thu, trời lớp lớp mưa bay, Tôi 16 tôi vào đời con gái, 16 tuổi yêu không ngần ngại, Người yêu tôi anh thiếu úy không quân. ... Mây có buồn đâu sao mây rũ khăn tang, Trời vào thu trời tiếc thương chàng, Tôi 19 tôi vào đời quả phụ... Truyện rất buồn, y hệt như nhiều truyện khác trong tuyển tập. Trong truyện, tới một lúc, cô Ngoạn Nguyệt nói về tính phù vân trong đời y hệt như những hạt khói được rọi sáng thành làn khói mỏng khi ánh đèn vũ trường lướt qua: "Ngoạn Nguyệt nói trong tiếng thở dài: Khói thuốc cả." Trong một hình ảnh rất dễ gặp trong các truyện truyền kỳ, tác giả kể trong truyện Khói Thuốc Cả về một trò chơi bọn trẻ nhỏ rồng rắn mà đi, vừa ịn chân vào nền đất ẩm, vừa hát nơi sân trường thơ dại, trong đó có những câu hát, trích: "Dưới trời kỳ quái sao cùng/ Chân đâu còn vết ở trong đá này/Ví đem sắc tướng tin đây/ Như Lai chưa dễ thấy ngay được ngài... ...Bể oan lai láng trên đời/ Xưa nay ai vớt hết người trầm luân/Mong cho ngọn nước chảy lần/ Lòng mê ta rửa dần dần tỉnh ra..." (trang 249) Các câu hát trên có vẻ như trích từ Kinh Phật diễn Nôm, hay từ truyện thơ Nôm của một nhà sư nào đó. Cõi này buồn như thế đó. Bể oan không ai làm cạn nổi cho cõi này. Trong khi đó, truyện ngắn “Chiếc Ba Lô Để Lại” (trang 54-) – tựa đề truyện này cũng dùng làm nhan đề tuyển tập truyện ngắn Nguyễn Văn Sâm – có một cốt truyện vừa xúc động, vừa huyền bí. Nhân vật tôi nói chuyện với một người đàn ông còm cõi phụ vợ bán bánh giò ở một góc đường Sài Gòn. Người này tên Thanh, kỹ lưỡng giữ gìn tư cách, từ chối tất cả các khoản tiền dư mà khách cho. Sau nhiều lần nói chuyện, nhân vật tôi mới được Thanh kể chuyện, rằng anh nguyên là Trung Úy Biệt Động Quân, năm 25 tuổi đánh trận Hạ Lào, bị bao vây, bị lựu đạn nổ mất nửa bàn tay mặt, dự kiến rạng sáng thì trực thăng bốc về hậu cứ, ưu tiên thương binh. Nửa khuya, Trung sĩ Tánh (đệ tử ruột của Thanh) trúng đạn pháo kích rất nặng, máu ra không cầm được, khó sống. Trung sĩ Tánh nhờ Thanh đưa chiếc ba lô về cho vợ Tánh, cô đang có thai được ba tháng. Rạng sáng, trực thăng tới hạ cánh để bốc thương binh, đạn trung liên Bắc quân từ bốn phía bắn như mưa. Trung úy Thanh chỉ huy cuộc di tản, đưa thương binh lên sàn trực thăng, và Thanh là người cuối của nhóm thương binh, được hai người trên trực thăng đang cất cánh nắm hai tay anh kéo lên trong khi đạn bắn sát bên tai. Hai người trên trực thăng tuột cả hai tay Trung úy Thanh, thì một ai đó nắm được quai chiếc ba lô [của Trung sĩ Tánh mà] Thanh đang đeo, kéo lên. Truyện kể lại khoảnh khắc Thanh rơi và ai đó chụp được quai ba lô: “Một người thương binh nào đó đã cố nhoài mình ra nắm được hai cái quai đeo của ba lô. Chắc chắn. Mọi người reo hò khi viên Trung Úy được kéo lọt vô sàn. Bên ngoài đạn vẫn vẽ những lằn đỏ cong cong. Tiếng người phi công nói: "Anh may mắn cùng mình, những trường hợp như vừa rồi một trăm phần trăm là rớt xuống.' Viên Trung Uy lột ba lô ra, cúi xuống vỗ vỗ, nói trong sự ngạc nhiên của những người không biết chuyện Trung sĩ Tánh: *Cám ơn em đã cứu anh, anh sẽ làm tròn lời hứa... chắc chắn như đinh đóng cột." (trang 61) Cái ba lô đã cứu mạng cho Thanh. Thỉnh thoảng, Thanh lại nhớ tới Tánh và mơ thấy hình ảnh cũ, khi Tánh nói, “Em lạnh quá...” Thanh quyết định không nộp đơn đi diện H.O. vì muốn ở lại xem đất nước Việt Nam rồi sẽ bị đẩy đi về đâu. Người ta đã gọi tác giả Nguyễn Văn Sâm bằng nhiều danh hiệu, và lời nào cũng đúng, cũng trang trọng: nhà giáo, nhà văn, nhà nghiên cứu, nhà dịch thuật… Nhưng có một cách gọi khác, Tiến sĩ Nguyễn Văn Trần từ Paris viết rằng Giáo sư Nguyễn Văn Sâm là người giữ Hồn Nước. Và thực tế, xuyên suốt tất cả những tác phẩm của Nguyễn Văn Sâm là một tấm lòng thiết tha với quê nhà, và viết là để lắng nghe rõ hơn những chữ nghĩa sâu thẳm nhất của tiền nhân. Tiến sĩ Nguyễn Văn Trần đã nhận định: “…cũng như chữ Hán, chữ Nôm là kho tàng gìn giữ một phần quan trọng văn hóa dân tộc. Muốn tiếp xúc với văn hóa dân tộc, phải biết chữ Hán và chữ Nôm. Muốn học chữ Nôm, phải biết chữ Hán. Nhưng chưa đủ, mà còn phải biết lịch sử, đời sống xã hội, cách cấu tạo chữ Nôm qua các thời kỳ… Cách nay vài năm, cứ mỗi năm vào mùa thu, Giáo sư Hán Nôm Nguyễn Văn Sâm vẫn đều đặn qua Paris một tháng, dành nhiều thì giờ vào thư viện tìm những bản văn Nôm của tác giả xứ Nam kỳ để diễn dịch ra quốc ngữ với thêm chú giải. Cách nay hai năm, vì không kịp đọc tại chỗ, ông in lại hơn 3000 trang ôm về Huê Kỳ đọc và phiên dịch. Ông nói thấy ham quá nhưng bây nhiêu đây cũng phải mất nhiều thì giờ mới làm xong. Năm rồi ông không qua Paris được vì dịch Vũ Hán. Người nghiên cứu, phiên âm, chú giải chữ Nôm ra quốc ngữ để phổ biến là người giữ hồn dân tộc. Giữ Hồn Nước!” Sau đây là vài dòng tiểu sử của Giáo sư Nguyễn Văn Sâm, theo Viện Việt Học. Sanh tại Sài gòn, 1940. Từng dạy ở trường Nguyễn Đình Chiểu, Mỹ Tho, Pétrus Ký, Đại Học Văn Khoa (Sài gòn) và các trường Đại Học Vạn Hạnh, Cao Đài, Hoà Hảo, Cần Thơ. Sang Mỹ từ năm 1979, sống bằng nghề dạy học. Viết cho Văn, Văn Học và các tạp chí Việt ngữ của người Việt. Thành viên Ban Biên Tập Tự Điển Chữ Nôm Trích Dẫn. Trưởng ban Văn chương, Viện Việt-Học. Hiện cư ngụ tại California, Hoa Kỳ. Trước 1975 chuyên viết về biên khảo văn học. Đã in: Văn Học Nam Hà (1971, 1973), Văn Chương Tranh Đấu Miền Nam (1969), Văn Chương Nam Bộ và Cuộc Kháng Pháp (1972). Qua Mỹ viết truyện ngắn vì những thôi thúc phải nói lên sự suy nghĩ của mình về quê hương và thân phận người Việt, ngay trên quê hương, hay lạc loài tha hương. Đã in ở Mỹ: Câu Hò Vân Tiên (1985), Ngày Tháng Bồng Bềnh (1987), Khói Sóng Trên Sông (2000). Gần đây, GS Nguyễn Văn Sâm trở về gia tài cổ của dân tộc bằng cách phiên âm các tuồng hát bội, truyện thơ viết bằng chữ Nôm chưa từng được phiên âm mà nguyên bản hiện còn đang nằm trong các thư viện lớn ở Âu Châu: Tam Quốc Diễn Nghĩa, Lôi Phong Tháp, Sơn Hậu Diễn Truyện, Trương Ngáo v.v... Độc giả quan tâm, xin liên lạc với tác giả Nguyễn Văn Sâm qua email Trần Ngọc Ánh: ngocanh6955@yahoo.com Được biết, tác giả Nguyễn Văn Sâm cũng vừa in xong bộ nghiên cứu văn học ba tập, lấy nhan đề là: Thày Lay Văn Học I, II, và III. Dự kiến, các sách này sẽ ra mắt vào khoảng tháng 3/2026.

GS Nguyễn Văn Sâm (trái, đang cầm 1 ấn bản tập truyện) và phu nhân là nhà văn Trần Ngọc Ánh hôm 18/12/2025. Dưới đây là toàn văn truyện ngắn "Chiếc Ba Lô Để Lại" (dựa trên bản đăng tải công khai: https://www.namkyluctinh.org/tuyen-tap/nguyen-van-sam/tuyen-tap/truyen-ngan/chiec-ba-lo-de-lai.html): Chiếc Ba Lô Để Lại 1. Sau cơn mưa, đường ngập linh láng như biển. Chiếc xe 14 chỗ ngồi của chúng tôi vừa lội vừa thở phì phò, xém tắt thở nhiều lần mới thoát được vùng ‘biển hồ’ Minh Phụng để quẹo vô đường 3 Tháng Hai. Khúc nầy tương đối ít ngập, chỉ tới nửa bánh, xe cộ vì vậy cũng nhiều hơn. Nước không còn tạt vũ bão ra hai bên hông như trước mà phóng ra với vẽ hiền thục dễ thương. Sau thời gian đụt mưa thiên hạ gấp về, nhiều anh vọt lẹ, lắm khi xẹt qua đầu xe lớn đương ngon trớn mà coi như không, khiến anh tài xế lâu lâu lại chắc lưỡi lắc đầu. Bỗng nhiên có tiếng thắng mạnh.Mọi người bị giựt ngược, tỉnh ngủ. Tài xế mím môi, la lớn: ‘Khiến!’ Rồi anh xuống giọng như nói với mình: ‘Không mau chưn mau cẳng thì bà hú nó rồi!’ Hành khách trong xe nhớn nhác ngó nhau. Hai ba người đàn bà đưa tay vuốt ngực. Chiếc xe gia tốc, chồm tới, cố gắng bắt kịp người thanh niên phóng bạt mạng kia. Đèn đường bật lên đỏ. Cả hai đậu song song chờ. Tài xế quay cửa kiếng xuống, chồm đầu ra ngoài, phun nước miếng cái phẹt xuống đường, nói lớn với kẻ làm anh giựt mình hồi nảy: ‘Mầy đứng lại cho tao lạy mầy mấy cái chớ mầy chạy kiểu đó chắc tao chết vì đứng tim. Mầy tội nghiệp tao với chớ! Tao đâu có muốn vô tù đâu!’ Người thanh niên nhăn răng cười rồi chỉ chờ đèn đường bên kia vừa bật qua màu vàng là phóng thẳng bất kể những chiếc chót của làn lưu thông ngược chiều chưa qua hết khoảng đường trước mặt. Tôi cười thầm. Anh tài xế nầy nói chuyện có văn hóa giao thông ghê. Chẳng bù với tháng trước tôi ngồi trên xe buýt, cũng trường hợp tương tợ, tên nhóc tì phụ xế kiêm bán vé đã ló đầu ra ĐM lia chia rồi tuyên bố một câu xanh dờn: ‘Mấy muốn tự tử thì về nhà mà tự tử, ngon thì vô đồn công an mà tự tử. Mầy nên nhớ mạng mầy chỉ có ba chục triệu thôi không hơn đâu.’ Không khí im lặng nảy giờ trở nên sôi động bằng những lời bàn tán chung quanh chuyện chạy ẩu của xe nầy xe kia. Anh tài xế nói lớn: ‘Làm nghề nầy thấy cái chết của thiên hạ quá thường nên nhàm luôn, trở thành vô cảm trước máu me. Chết vì chạy ẩu xị, chết vì do xe lớn lấn đường, do tài xế mệt mỏi, xỉn xay, ngáo đá, hay do đường xá xấu hư làm lạc tay lái... Muôn ngàn lý do, kề tới mai chưa hêt!.’ Tôi lên tiếng cho vui: ‘Chết vì tài xế mua bằng nữa đó cha nội. Học ba xí ba tú, lái chưa rành, mót tiền quá chạy đi mua bằng, lên xe ngồi điều khiển mà không hiểu luật lại vụng về nên thường làm chết thiên hạ rồi bỏ xe lẫn trốn…. chuyện nầy xảy ra hà rầm.’ Anh tài xế dễ thương tuy nghe nói đụng chạm tới giới của mình nhưng vẫn làm thinh. Tiếng ai đó, giọng của người đứng tuổi: ‘Thét rồi hết muốn ra đường. Sợ quá! Những cái chết nát thây không báo trước. Còn hơn là ngày xưa đi hành quân hay nhảy toán. Đời sống bây giờ thiệt là bất an!’ Không khí trong xe tới đây thì lắng xuống, ai nấy theo đuổi tư tưởng mình. Khi xe quẹo vô đường Nguyễn Kim thì người bạn tôi nói vọng ra sau: ‘Nếu chừng mờ mờ sang đi tới đây, góc Nhật Tảo và Nguyễn Kim nầy, dưới gốc cây dầu bự chảng bên tay trái, thì sẽ gặp một người đàn ông còm cõi đứng phụ vợ bán bánh giò. Đó là người bạn lính trước đây cùng đơn vị của tôi ở Pleiku. Anh ta tên Thanh, bị lựu nổ mất nửa bàn tay mặt, đương chờ giải ngũ thì đứt phim. Lãnh lịch hết gần chục có đầu. Nay gặp lại bạn bè xưa nhiều khi anh làm lơ hay ngồi cho có mặt, thường ngó mông lung. Lạ lắm!’ Tôi ngạc nhiên hỏi lại vì cái chép miệng sau khi xuống giọng của bạn: ‘Chục có đầu sao không đi H.O. mà ở lại cho cực thân.’ ‘Vậy đó!’ Tôi không biết gì thêm từ hai tiếng trả lời gọn lỏn kiểu miền Tây của bạn nhưng biết chắc chắn rằng người đàn ông phụ vợ bán bánh kia là người đặc biệt. Và tôi thấy mình cần phải tìm hiểu anh ta. Vậy mà sau gần cả tháng tôi mới làm thân được với Thanh. Cũng nên kể ra đây lần gặp gỡ của tôi với Thanh. 2. Sáu giờ sang trời còn lờ mờ nhưng thành phố đã thức. Những người lớn tuổi đi bán giấy số bắt đầu đổ xô ra đường. Mấy chiếc xe bán thức ăn nầy nọ đã được đẩy ra vị trí và đốt lò. Tôi thay quần sọt ra đi tới chỗ người bạn tôi chỉ hôm nọ và ngồi xuống một cái ghế nhỏ không thể nhỏ hơn để kế bên hai xửng bánh bao bánh giò của cặp vợ chồng nầy. Người vợ luôn tay lấy bánh bỏ vô bao xốp trao cho khác với nụ cười giao tế. Người chồng lãnh nhiệm vụ thâu tiền. Nụ cười cũng có trao đổi với khách nhưng hơi gượng gạo. Tiếng cám ơn luôn luôn thốt ra mỗi khi anh hoàn thành một dịch vụ. Ngồi câu giờ cố ăn hết một cái bánh bao và một cái bánh giò nóng, tôi liếc chừng chừng quan sát con người đặc biệt kia. Hình như anh ta cũng bắt thóp được ý định của tôi nên thỉnh thoảng đưa mắt ngó. Tôi phóng ra con bài ngoại giao bằng nụ cười và cả cái nheo mắt nhưng anh cố tình làm lơ. Ăn xong ý chừng đã ngồi hơi lâu tôi mua thêm một cặp bánh nữa và đưa cho anh tờ giấy nửa triệu, với câu nói nhỏ: ‘Anh khỏi thối, mình xin phép được chia sẻ với anh.’ Tôi nhận được câu trả lời lạnh băng như là người đối thoại cố tình làm cho mình tức giận: ‘Chúng tôi buôn bán, không ăn xin! Anh cầm tiền thối.’ Tôi vớt vát: ‘Mình cùng cảnh ngộ ngày trước’, tôi thấy mình hay ho tận mạng khi đem ra xài mấy chữ nầy, vừa nói vừa ren rén ngó mau về bàn tay phân nửa của anh ám hiệu rằng cùng là cựu quân nhân.‘Bây giờ khá hơn anh nên xin chia sẻ. Anh nhận để mua quà cho các cháu.’ Người bán hàng đẩy mạnh tay tôi ra với số tiền thối lại, quyết liệt: ‘Chúng tôi không có con. Xin lỗi anh. Anh cầm. Tôi còn phải thối tiền các khách khác.’ Thế mà tôi vẫn kiên nhẫn lập lại lời yêu cầu nầy hai lần tới sau đó nữa. Lần thứ ba thì anh chắc lưỡi, bỏ tiền thối vô xấp tiền anh cầm. Chắc là lần nầy nhờ tôi nhắc tên người bạn chung. Tôi ngồi nán lại để anh dãn khách, nói vài ba câu vô thưởng vô phạt rồi ra về. Hai bên nói chuyện tâm tình bên mấy ly trà nóng một cách tự nhiên những lần sau đó… 3. Tôi ra trường với lon Thiếu Úy lúc 24 tuổi, tình nguyện vô binh chủng cọp ba đầu rằn. Thời chiến chinh, mỗi người làm hết bổn phận mình trong chức vụ mà xã hội phân công, cách nầy hay cách khác, đó là điều bắt buộc. Cam đảm hay hèn nhát gì cũng không bằng hên xui: bà độ hay bà xô vô chỗ tử. Phải giữ vững tinh thần, lương thiện và không nghĩ đến cái chết mới sống đúng nghĩa người trai. Hơn một năm sau khi ra trường tôi về tiểu đoàn sau khi lên Trung Úy. Những lúc rảnh rỗi, ngó lại anh em dưới quyền trong đơn vị, so sánh với cuộc sống lạc điệu của hậu phương, tôi cũng văng tục thầm. Mẹ ơi, hậu phương làm mình giận muốn nổi cơn điên. Cho nên binh sĩ dưới quyền, tôi thương hết biết. Nhiều đứa đi phép về trễ vài ba ngày tôi cũng nạt nộ để tụi nó không lờn nhưng báo cáo hay làm gì đó nặng hơn thì không. Cầm đầu phải làm gương, tôi xông vô nguy hiểm coi như đạn có bổn phận tránh mình. Cũng làm thơ hào hùng kiểu Hồ trường: Ta xông pha hề, trận mạc. Coi tử sinh hề, cỏ rác dưới chân. Thỉnh thoảng hớp ngụm rượu của đàn em rồi sảng khoái ngâm nga tử sinh hề, cỏ rác… vui đời lính, thương đồng đội, quên mình đương ở tuổi cần có bên mình một bóng hồng… Trong trận Hạ Lào năm đó, Tiểu đoàn tụi tôi bị tụi nó cầm chưn. Được bỏ thêm để giải vây cho đồng đội, nhưng chúng tôi bị lún. Chúng pháo kích ngày đêm nhưng tấn công lần nào cũng bị tiêu diệt trọn. Bên mình cũng hao bộn do mỗi lần một ít. Tôi được lịnh là sáng mai lúc trời hơi tan sương mù thì trực thăng bốc, ưu tiên thương binh. Vậy mà chuyện đau lòng xảy ra đêm đó. Thằng Tánh trung sĩ thường trực, đệ tử ruột của tôi bị nạn. Cái thằng cũng trí thức lắm, nó rớt Tú Tài nên đi Trung sĩ. Khuya tôi đương thiu thiu ngủ sau ba ngày trắng dờ con mắt thì nghe báo cáo Tánh bị đạn nặng lắm. Tôi nói nó ngủ trong hầm mà bị đạn cái củ c. gì. Nãy giờ có trái nào nổ gần đâu. Thiệt ra thì khuya thằng con bò ra ngoài đi tiểu. Miểng nhỏ pháo kích từ đâu bay ra cắt đứt mạch máu chủ ở háng. Tôi tới thì anh em đương xúm bên nó, lo lắng. Quân y cố hết sức cầm máu. Thằng Tánh thấy tôi thì mắt sáng lên nói thiệt lẹ, rõ ràng: ‘Em không sao đâu Trung Úy. Chuyện nhỏ! Sẵn dịp lên trực thăng về thăm vợ luôn. Con vợ em đương có bầu ba tháng. Chắc nó cũng nhớ em.’ Tôi đuổi mấy đứa không có phận sự ra chỗ khác. An ủi nó. Nó cứ lập đi lập lại hoài điệp khúc ‘không sao đâu là không sao đâu’. Bác sĩ Quân Y ngó tôi với cặp mắt buồn, nói thiệt nhỏ trong khi thằng Tánh vẫn nói không sao đâu: ‘Không xong, máu ra nhiều quá, vết thương lớn không bịt được.’ Nó thấy mặt tôi buồn chắc là hiểu được điều chúng tôi trao đổi nên trở giọng: ‘Em lạnh quá Trung Úy! Có bề gì thì Trung Úy mang ba-lô em về cho bà xã em. Bả tên Trinh, địa chỉ ở trong đó. Tiền lương tháng nầy với phần còn lại từ trước cũng mấy ngàn. Nó cấn thai được ba tháng. Trung Úy giúp đỡ nó với con em giùm. Tụi em đồng ý đặt tên con là Trần Trinh Thảo Tánh. T tứ thừa đó Trung Úy. Cái tên tụi em nghĩ nát óc mới đặt được đó Trung Úy.’ Thằng Thạch Buôn, từ xa diễu dở bằng mấy tiếng ‘Nôm luôn! Hốt hụi chót!’ Tôi đứng rột dậy, lên cò súng quát lớn: ‘Mầy nói lại một lần nữa đi!’ Thạch Buôn lạy như tế sao rồi chuồn thẳng. Tôi cởi áo trận đắp cho Tánh. Nó run lập cập than lạnh liên hồi. Hai tay tôi nắm hai bàn tay lạnh ngắt của nó nói: Không sao đâu để anh đem ba-lô về cho. Mà chắc không cần nữa, em lo được chuyện đó. Dễ mà! Nó nhắm mắt thì thào: ‘Coi tử sinh cỏ rác dưới chân…’ Tôi vuốt mắt nó, đứng dậy chùi nước mắt của mình. Chúng tôi ở kế nhau cũng hơn một năm. Mến tay mến chưn. Nó đoán biết ý của tôi, không bao giờ làm trái, cũng không sa đà trong chuyện cờ bạc, gái gú mỗi khi ra thị xã… Đạn trung liên của địch bắn liên hồi nhưng chiếc trực thăng bốc quân điêu luyện luồn lách cũng hạ xuống an toàn. Chừng chục thương binh được di chuyển lên sàn phi cơ lẹ làng không thể tưởng. Viên Trung Úy trách nhiệm ra lịnh cho những ai lên trước lên sau sắp hàng thứ tự. Cuối cùng khi phi cơ vừa nhấc mình lên thì cũng là lúc ông chạy ra cố gắng cho phần mình. Cái ba lô nặng làm ông chạy chậm, gió phần phật từ cánh quạt gần như đuổi ông ra xa. Cuối cùng trong lúc gần hụt thì hai tay giơ lên của ông được hai binh sĩ nào đó trên phi cơ chụp dính. Phi cơ bốc lên cao, khỏi ngọn cây. Đạn bắn chéo chéo bên tai và gió thổi vù vù. Viên Trung Úy thấy mình càng lúc càng tuột ra khỏi tay người nắm. Cái chết đã cận kề. Bỗng nhiên ông thấy mình được nắm vững, thân mình ông với cái ba lô trên vai treo tòn teng song song với càng trực thăng. Một người thương binh nào đó đã cố nhoài mình ra nắm được hai cái quai đeo của ba lô. Chắc chắn. Mọi người reo hò khi viên Trung Úy được kéo lọt vô sàn. Bên ngoài đạn vẫn vẽ những lằn đỏ cong cong. Tiếng người phi công nói: ‘Anh may mắn cùng mình, những trường hợp như vừa rồi một trăm phần trăm là rớt xuống.’ Viên Trung Úy lột ba lô ra, cúi xuống vỗ vỗ, nói trong sự ngạc nhiên của những người không biết chuyện Trung sĩ Tánh: ‘Cám ơn em đã cứu anh, anh sẽ làm tròn lời hứa… chắc chắn như đinh đóng cột.’ Tôi không thể nào chịu nổi cảnh người vợ khóc chồng. Cô ta ngã xuống như cái bị rách ai đó liệng xuống đất, đầu úp lên cái ba-lô, hai tay ôm choàng như ôm người tình. Đau lòng như xé ruột tôi muốn bỏ đi nhưng nhà cô ta đơn chiếc quá, chỉ có một mẹ già, bà đương đứng xơ rớ với cặp mắt đỏ hoe, không biết thương cho số phần con cháu mình hay thương thằng rể vắn số. Chừng một giờ sau tôi kiếu, đi chập chạng như về từ đám tang người em ruột thịt của mình, không còn nhớ mình lang thang ngoài đường đã bao lâu. 4. Tôi trở lại căn nhà đó chừng năm lần nữa mỗi khi về phép. Lần nào cũng vậy, tôi cố tình ngồi lại trong thời gian thiệt ngắn. Tôi sợ tình cảm trai gái nẩy nở. Mọi chuyện rồi không biết sẽ về đâu. Đúng hay sai. Con bé T tứ thừa học càng ngày càng giỏi. Mẹ bé cho biết cha bé ngày trước đùa là nếu anh hy sinh thì bất cứ giá nào em cũng xin cho bé vô trường Quốc Gia Nghĩa Tử. Tôi có đến đó hỏi thì được biết phải chờ cho bé xong Tiểu Học mới được. Trường chỉ bắt đầu bằng lớp Sáu thôi. Rồi tôi bị thương ở bàn tay nầy. Chưa kịp báo tin cho ai thì phải đi gỡ lịch. Trong thời gian dài tôi tập sinh tồn bằng cách quên hết mọi chuyện bên ngoài, nhắm mắt trước những bất công và vô lý, tập quên mình là ai. Khi được thả ra thì biết bao nhiêu chuyện đổi thay đã ụp xuống vùng đất thua trận. Nhà cô ta đã đổi chủ hai ba lần. Không ai biết cái gia đình ba người đàn bà ba thế hệ đó trôi dạt về đâu. Ai cô thế mà ở yên được với chánh sách dãn dân vô lý trong thập niên đầu họ từ rừng chui ra? Nhiều khi ngủ tôi chiêm bao thấy lại cảnh thằng Tánh nói ‘Em lạnh quá’ rồi i ỉ ngâm nga ‘Coi tử sanh hề, cỏ rác dưới chân’. Cảnh nầy đan chéo với cảnh cái bàn thờ đơn sơ có tấm hình nó cười, dưới chưn bàn thờ là người đàn bà tóc tai rũ rượi ngồi khóc, kế bên bàn thờ là cái ghế cao cẳng có đặt đứng cái ba lô của nó. Cái ba lô đã cứu mạng tôi. Cái ba lô tượng trưng cho tình yêu của nó và gợi cho mặc cảm của tôi về sự không làm tròn lời hứa. Tôi thấy mình như có lỗi với Tánh và với con bé T tứ thừa. Đó cũng là một lý do khiến tôi không góp đơn ra đi theo dạng H. O. Lý do khác là tôi muốn chứng kiến tận mắt coi người ta đọa đày đất nước nầy tới nước nào. Tôi không phải là người được đào tạo để làm theo cách thế của bất kỳ ai khác dầu cho họ là đám đông khôn khéo tới mức nào, tôi có hệ thống giá trị của riêng mình. Và tôi theo nó tận cùng… Nguyễn Văn Sâm Truyện ngắn này mang giọng văn Nam Bộ chân chất, khắc họa nỗi đau chiến tranh, lòng trung nghĩa và thân phận con người hậu chiến. Nếu bạn đang tìm tuyển tập đầy đủ các truyện ngắn của Nguyễn Văn Sâm, có thể tham khảo các trang như namkyluctinh.org hoặc sites.google.com/site/nkltnguyenvansam, nơi lưu trữ nhiều tác phẩm của ông.

DÂN TỘC TÍNH VÀ CẤU TRÚC LÀ CĂN BẢN KINH TẾ NƯỚC MỸ

https://www.youtube.com/watch?v=Oc-Vnhjbmgw DÂN TỘC TÍNH VÀ CẤU TRÚC LÀ CĂN BẢN KINH TẾ NƯỚC MỸ Dec 25, 2025

HỒ ĐẮC CUNG --Người Việt đầu tiên tự chế tạo và lái máy bay 1933

... Ông Bernard Hồ Đắc "...Tôi rất khâm phục và nghĩ đến việc cha tôi ngày xưa đã từng mày mò chế tạo máy bay cũng bằng đôi tay khéo léo và tinh thần bền bỉ như thế. Tôi tin con người Việt Nam là con người có tinh thần sáng tạo, hễ gặp thách thức thì lại nghĩ cách vượt qua...". Người đàn ông có mái tóc bạc và gương mặt lịch lãm, nói những lời trên bằng tiếng Pháp một cách xúc động, trong cuộc giao lưu với sinh viên Học viện Hàng không TP.HCM cuối tháng 10-2024. Năm nay 67 tuổi, mang trong mình hai dòng máu Việt - Pháp, ông Bernard Hồ Đắc lần đầu thăm Việt Nam, rất mừng vui khám phá nhiều điều hay lạ của quê cha đất tổ. Ngược lại, những người tiếp xúc với ông bất ngờ được nghe câu chuyện của một gia đình Việt say mê phát minh, say mê sáng tạo trong nhiều nghịch cảnh... Ra đời phải lập chí, phải có hoài bão, kiên trì tìm kiếm cái hay, cái mới...

Ông HỒ ĐẮC CUNG Ông Bernard có chiếc mũi cao rất Tây, đôi mắt tinh anh, phong thái hiền hậu, phảng phất nét đẹp Á Đông. Mới đầu tháng 10, khi gặp nhau tại một quán cà phê ở Paris sau buổi ra mắt sách của tôi về Đông Dương xưa, ông báo sắp sang Việt Nam và mong muốn tìm hiểu nhiều chi tiết liên quan đến dòng tộc và quê nhà. Ông cho tôi xem những bức ảnh về người cha đã qua đời 40 năm trước. Trong ảnh là một thanh niên Việt mảnh khảnh, mở miệng cười đầy hưng phấn, cầm trên tay một chiếc cánh quạt máy bay to lớn... Năm đó - 1933 - ở Sài Gòn, có một chàng trai khởi sự thực hiện giấc mơ được bay trên bầu trời nước mình bằng chính chiếc máy bay do mình chế tạo. Thời ấy hay thời này thì đây vẫn là một mộng tưởng rất bay bổng và khó khả thi. Thật vậy, bấy giờ Việt Nam là xứ thuộc địa, người Pháp chỉ mới đem vào một số phi đội không quân, ngay ở Âu - Mỹ, việc lái và "chơi máy bay" nghiệp dư vẫn còn phôi thai. Mặt khác, chế tạo máy bay cần có cơ xưởng chính xác và nhân lực thích hợp. Vậy mà chàng trai Hồ Đắc Cung, xuất thân từ một gia đình nhà nông ở Cai Lậy, Tiền Giang, đi học kỹ sư điện tại Pháp, về Sài Gòn làm việc, vẫn quyết tâm thực hiện điều này. Tuy nhiên khi làm xong khung sườn máy bay, ông Cung không kiếm được động cơ tại Đông Dương, chỉ có cách đặt hàng động cơ từ Pháp song ông lại không đủ tiền. Cái khó ló cái khôn, ông Cung mạnh dạn nhờ báo chí quyên góp từ những người có cùng đam mê. Rất tiếc, ngày ấy chưa có quan niệm và cách thức gọi vốn cộng đồng hỗ trợ người khởi nghiệp và sáng chế như hiện tại. Báo chí đương thời đưa tin: ông Cung chỉ quyên được vỏn vẹn 17 đồng Đông Dương. Cùng tắc biến, ông táo bạo viết thư vận động trực tiếp vua Bảo Đại, và thật cảm kích, ông nhận được 300 đồng của vị vua trẻ yêu thích thể thao và kỹ thuật tân tiến. Vậy là với tài trợ của nhà vua, bạn bè và tiền túi gia đình, ông Cung đã mua được chiếc động cơ xe mô tô của Hãng Harley Davidson để lắp vào máy bay. Và rồi, mặc cho nhiều người hoài nghi và chế giễu, Hồ Đắc Cung đã cầm lái "con bọ trời", cất cánh ngày 26-10-1935. Chuyến bay đầu tiên của máy bay "made in Vietnam" diễn ra thành công tại Tân Sơn Nhất, khi ấy vẫn còn là một sân bay đơn sơ, sau đó ông còn bay thử nghiệm tại một số nơi khác ở Nam Kỳ. Có thể coi ông là phi công dân dụng tiên phong ở Đông Dương. Vào năm 1936, trong một chuyến bay, ông Cung gặp tai nạn phải hạ cánh khẩn cấp trong rừng. Có lẽ vì sự cố này và vì không được hỗ trợ tiếp tục trong việc chế tạo cải tiến máy bay, ông chuyển sang làm công việc xây dựng nhà cửa. Sau đấy, ông sang Pháp tiếp tục mở một công ty về kỹ thuật, rồi lại đến Tunisie - Bắc Phi tham gia các dự án khoan dầu khí. Trước khi qua đời vào năm 1984, ông Cung thường kể chuyện quê nhà, tổ tiên và nghề nghiệp cho hai con trai. Ông dạy con ra đời phải lập chí, phải có hoài bão, tìm kiếm cái hay và cái mới. Ông luôn khuyên con đừng nản chí, nếu có ai bài bác việc mình làm thì coi đấy là cơ hội để kiểm tra lại công việc, và từ đấy phải chứng minh làm đúng và làm được. Ông Bernard nhớ mãi lời cha kể, có những người Pháp mang đầu óc thực dân, quen kỳ thị người bản xứ. Họ gọi chiếc máy bay của ông Cung là "chiếc bàn ủi" vì hình dáng của nó và quả quyết rằng nó chỉ chạy được trên đường băng chứ không thể cất cánh. Thế nhưng bằng việc lái chiếc máy bay tự chế bay lên trời, ông đã cho thấy họ sai và không thể khinh thường người Việt Nam! https://cdn2.tuoitre.vn/thumb_w/1100/471584752817336320/2025/1/12/unnamed-3-17366679708841112013904.jpg Con người Việt Nam từ trong lịch sử đã là những người phát minh, sáng chế. Dòng máu ấy vẫn đang chảy trong các thế hệ đương đại và cần được nuôi dưỡng, khơi dậy để nó lớn mạnh. Ông BERNARD HỒ ĐẮC Dòng máu xông pha và nhân ái Ông Bernard cho tôi xem hình ảnh bàn thờ ông bà nội mình do cha ông trân trọng xếp đặt tại nhà. Sống ở Pháp suốt mấy mươi năm, hằng ngày hằng giờ, ông Cung vẫn trao truyền phong tục và văn hóa tổ tiên cho con cháu. Ông căn dặn: "Chúng ta là người Việt Nam, không được chấp nhận từ ngữ Annamites mà thực dân áp đặt". Tuy cùng cha khác mẹ nhưng hai anh em ông Bernard đều gần gũi và tương trợ nhau. Giờ đây, người anh của ông Bernard là kỹ sư Hồ Đắc Kinh, năm nay 93 tuổi, sau 75 năm xa quê hương, không ngại tuổi già để theo em trai về lại Việt Nam. Ngày 16-10 vừa rồi, hai anh em - con trai của ông Hồ Đắc Cung bồi hồi đặt chân lên đất Sài Gòn tìm về những ký ức liên quan đến thân phụ. Gặp họ đi bên nhau, ở đâu tôi cũng thấy ông Bernard chú ý cầm tay anh mình khi sắp đến những bậc thang thấp hoặc những chỗ chênh vênh, dễ té ngã. Một trong những nơi đầu tiên ở thành phố hai ông muốn đến thăm là garage Charner - xưởng sửa chữa xe hơi nổi tiếng thời Pháp. Đó là nơi ông Đắc Kinh khi mới 10 tuổi, được cha "phân công" đến học nghề sửa xe. Ông Kinh hỏi thương xá Charner ở đâu vì nhớ mang máng garage Charner nằm sát bên. Than ôi, thương xá ấy chỉ còn là bãi đất trống, còn tòa nhà garage may mắn vẫn còn nhưng đã hóa thành nhà hàng trực thuộc khách sạn Kim Đô trên đại lộ Nguyễn Huệ. Khi được đưa đến nơi, hai ông rất ngỡ ngàng trước khung cảnh khác lạ hoàn toàn. Nhưng thật ngẫu nhiên, như có ai trên cao phù hộ, một bạn làm quản lý cho biết cha mình từng là thợ của garage Charner và xác nhận hai ông đã đến đúng chỗ. Nghe vậy ông Đắc Kinh tỏ ra rất vui mừng, tưởng chừng gặp lại hình bóng của thân phụ cũng như của chính mình ngày xửa ngày xưa. Đi thăm một vòng thành phố, ông Bernard luôn hỏi tôi không chỉ về "cổ tích" của cha mình mà còn quan tâm nhiều vấn đề lịch sử xưa và nay. Đến bến Bạch Đằng, ngắm nhìn tượng Trần Hưng Đạo, nghe nói về chiến công đánh thắng ba lần quân Nguyên Mông, ông cảm thán: "Người Việt Nam mình thật cứng cỏi". https://cdn2.tuoitre.vn/thumb_w/1100/471584752817336320/2025/1/12/base64-17366681717591061843091.jpeg Báo Công Luận cho biết ông Hồ Đắc Cung cũng là người Việt Nam đầu tiên thử nghiệm nhảy dù từ máy bay ở độ cao 600m (báo Công Luận, Sài Gòn, 28-9-1936) Khi sang thăm đền Thủ Thiêm, ông ngạc nhiên thấy nơi đây cũng có bàn thờ Đức Thánh Trần. Hai anh em ông xin phép được thắp nhang và kính cẩn vái lạy các vị tiền nhân anh hùng. Cả hai trong lúc đi thăm Bảo tàng Mỹ thuật và Bảo tàng thành phố - dinh Gia Long xưa đều hỏi tôi nhiều chi tiết lịch sử cụ thể mà họ đã tìm hiểu từ lâu. Ông Bernard nói từ nhỏ ông đã nghe và tìm hiểu nhiều về trận Điện Biên Phủ và tướng Võ Nguyên Giáp. Nhiều người ở Pháp luôn nhớ trận đánh lừng lẫy và nhân vật giỏi giang ấy! Hai anh em ông Bernard dành ba ngày về thăm quê nội ở làng Ba Dừa, xã Long Trung, huyện Cai Lậy và đi chơi Cần Thơ. Tuy mệt nhưng cả hai rất phấn khích vì được thấy và hiểu biết thêm gốc tích quê hương và dòng tộc. Ông Bernard cho tôi xem những bức ảnh chụp bà con làng xóm, nhà thờ dòng họ, gia phả, nghĩa trang và đặc biệt là mảnh đất năm xưa nơi cha ông sinh ra. Rất thú vị, ông tổ họ Hồ Đắc từ miền Trung vào khai khẩn lập nên đất mới từ thế kỷ 18, đến nay vẫn được dân làng ghi nhớ và thờ cúng. Ông Hồ Đắc Cung từng kể cho con trai lời dặn của ông cố nội rằng gia đình phải chia nhiều hoa lợi cho các tá điền - người thuê ruộng đất để cày cấy. Phải chăng cái chất xông pha và thương yêu đùm bọc lẫn nhau của tiền nhân đã hun đúc nên những người say mê sáng chế và yêu đất nước như ông Hồ Đắc Cung? Tại TP.HCM, hai anh em ông Bernard còn tổ chức cuộc gặp với sinh viên bộ môn kỹ thuật hàng không của Đại học Bách khoa và sinh viên nhiều ngành của Học viện Hàng không. Các bạn đều bày tỏ sự thích thú khi nghe câu chuyện người Việt Nam đầu tiên chế tạo máy bay từ gần trăm năm trước, và đặt ra nhiều câu hỏi về kỹ thuật và tương lai của công nghiệp hàng không. Tuy chỉ hoạt động trong lĩnh vực xây dựng nhưng với hiểu biết sâu rộng về thế giới cũng như công nghệ cao, ông Bernard đã chân thành chia sẻ với các bạn nhiều kiến thức bổ ích. Bản thân ông là một nhà sáng chế nổi tiếng trong lĩnh vực sử dụng công nghệ cảm quang để giám định tuổi thọ của các công trình cầu cống, đường xe lửa, nhà cao tầng. Ông hiện là tổng giám đốc Tập đoàn OMOS và là chủ tịch Liên hiệp Phát minh sáng chế của Pháp (SYNNOV). Một cách thân mật, ông Bernard nói mình sống ở Pháp nhưng vẫn luôn nghĩ đến Việt Nam. Ông thấy mừng khi người nước ngoài ngạc nhiên và có khi còn ghen tị với tài năng và ý chí của người Việt Nam. Theo ông Bernard, con người Việt Nam từ trong lịch sử đã là innovator - người phát minh - sáng chế. Dòng máu ấy vẫn đang chảy trong các thế hệ đương đại và cần được nuôi dưỡng, khơi dậy để nó lớn mạnh mãi mãi! Nghe ông Bernard nói chuyện cởi mở với sinh viên, tôi thầm mong sẽ có thêm nhiều "truyền nhân" sáng tạo của người Việt tiếp tục góp thêm ngọn lửa, góp thành dòng chảy mạnh mẽ, kết nối các thế hệ, để cùng nhau kiến tạo một Việt Nam hòa bình và vươn lên tầm cao hơn bao giờ hết trong thế kỷ 21, vượt qua những đau thương và mất mát mà cả dân tộc đã phải chịu đựng trong thế kỷ trước. https://cdn2.tuoitre.vn/thumb_w/1100/471584752817336320/2025/1/12/base64-17366682090421071418176.jpeg Báo Công Luận cho biết ông Hồ Đắc Cung cũng là người Việt Nam đầu tiên thử nghiệm nhảy dù từ máy bay ở độ cao 600m (báo Công Luận, Sài Gòn, 28-9-1936) Báo Công Luận cho biết ông Hồ Đắc Cung cũng là người Việt Nam đầu tiên thử nghiệm nhảy dù từ máy bay ở độ cao 600m (báo Công Luận, Sài Gòn, 28-9-1936) Ông Bernard cho tôi xem những hình ảnh và tài liệu báo chí đưa tin về việc ông Cung đã chế tạo một chiếc máy bay thân gỗ theo mẫu Pou du Ciel - Con bọ trời của kỹ sư Henri Mignet. Tra cứu Google, ta có thể biết bản thân ông Mignet xuất thân là một kỹ sư vô tuyến điện của Pháp nhưng lại là một nhà sáng chế máy bay nổi tiếng thế giới. Ông tự học và bỏ nhiều công sức làm máy bay nhỏ cho nhiều người cùng sở thích chiếm lĩnh bầu trời. Năm 1931, ông Mignet đã công bố các bản vẽ máy bay trong một quyển sách xuất bản tại Paris. Chắc hẳn từ "bí kíp" ấy, ông Cung đã nảy ra ý tưởng thử chế tạo máy bay theo mẫu này. Anh trai của ông Bernard vẫn nhớ khi còn nhỏ từng thấy cha miệt mài suốt ngày đêm để tiện giũa chiếc cánh quạt máy bay và nhiều bộ phận khác. Tràng An báo, số 75 ra ngày 15-11-1935, đưa tin tường thuật: "Có tin từ Sài Gòn ra nói rằng chiếc máy bay nhỏ kêu bằng con "Rận Trời" của ông Hồ Đắc Cung đã do ông cầm máy, bay lên tại sân bay Tân Sơn Nhất trong một buổi trưa mới đây. Máy bay lên rất cao, khi lên khi xuống đều như ý. https://cdn2.tuoitre.vn/thumb_w/1200/471584752817336320/2025/1/12/anh-may-bay-17366682607091522618504.jpg https://cdn2.tuoitre.vn/thumb_w/1200/471584752817336320/2025/1/12/img-20241027-wa0001-1736668260718393204063.jpg Cũng đã trải qua mấy lần sửa chữa mới được vậy. Lần đầu hết, ông Cung đem thử tại sân bay Tân Sơn Nhất, chân vịt quay mà cất cánh không lên, vì sợi dây buộc cánh lúc lắc. Lần giữa vào ngày 26-10, máy bay lên được, nhưng đương lên cao bỗng thình lình chúi đầu xuống làm ông Cung suýt nguy. Lần thứ ba mới bay được hoàn toàn. Nghe chừng ông sẽ bay ra Huế".

Owning a Home vs. Renting Reconsidered

https://www.bankrate.com/mortgages/realities-of-homeownership/ I dreamed about homeownership for years. The reality isn’t what I expected Written by Ana Staples. Edited by Sarah Gage Published on December 11, 2025 Closing on my mortgage almost three years ago felt surreal. I was 31 and holding a key to my own condominium in the heart of Seattle, a mere half mile from the Space Needle. I bought it alone, joining the growing number of single women purchasing homes — such an inspirational demographic to be a part of. Buying a home was a dream of many, many years come true. But as it became reality, the real cost of what I’d given up for homeownership began to show — and it felt steep. I still love my home. I wanted a place to call my own, and that’s what I have. So please don’t take what I’m going to say next as an attempt to dissuade you from shopping for a house. Take it as an opportunity to challenge your expectations. Here’s what many think homeownership is like — and how my experiences differed from what I’d expected. The rosy expectations of homeownership I’ve been covering personal finance for a while now, and I hear and read a lot of assumptions and even advice on homeownership that lack nuance or are outdated. Here are some that my own experience has proved wrong. Mortgage costs are comparable to rent payments There used to exist the notion that mortgage payments are more affordable than rent. Or at the very least, the costs seemed comparable. Today, however, that’s simply not the case. My home is modest. I made my space cozy and uniquely mine, but do I miss the perfumed halls and shiny white countertops of the last apartment I rented. It had nice vinyl floors, a rooftop deck and a package room with lockers that required a code. Now, I have grey carpet, an old washing machine that shakes so hard it moves around the closet and no amenities. The other day, someone opened my package in the lobby and stole a headphone extension cord. Mentally, it would have been easier if I paid less for my condo, but I pay more. Much more. On average, renting is cheaper than paying a mortgage in all 50 of the largest U.S. metros, according to Bankrate’s Rent vs. Buy Study. Seattle is in the top three metros with the widest rent-buy gaps. It currently sits at 119.5%: The typical monthly rent is $2,265, compared to a typical monthly mortgage payment of $4,971. That’s not as bad in my case, it seems. Zillow tells me renting my apartment would cost me about 73% less than what I’m currently paying for my mortgage. Still, that number makes me want to cry just a little. Oh, the perfumed halls. The shiny white countertops. Additionally, as a homeowner, you’re on the hook for expenses not included in your payment, such as maintenance and repairs. This makes me almost grateful for homeowners association (HOA) dues. Last year, my roof leaked, and I didn’t have to worry about paying anything. My condo’s HOA hired and paid contractors. Unlike single-family home owners, I’m only responsible for what’s inside my home (of course, even that has the potential to deplete my savings one day in the future). Your mortgage payment should be 30% of your income The traditional guideline is to keep your housing payment at 30% of your gross income or less. In the current housing market, however, that’s increasingly impossible in many metro areas. A typical U.S. household needs to spend 43% of their gross (before tax) income to afford a median-priced home, according to Bankrate’s 2025 Housing Affordability Analysis. That’s only a little more than what I spend. That means after taxes, more than half of my monthly paycheck goes toward my condo payment. I don’t exactly live paycheck to paycheck, but I also struggle to save money like I used to. I might very well be “house poor” — and that’s the only way I can be a homeowner where I live. Your house payments won’t go up The gripe many people have with renting is that the monthly payment tends to increase every year. A mortgage payment, which includes interest and principal, remains consistent throughout the life of the mortgage. That consistency might be appealing, but don’t count on your housing payment remaining unchanged. Besides your mortgage payment, monthly housing costs also include home insurance, property taxes and — in cases such as mine — HOA fees. These costs have gone up every year since I bought my place, and they currently comprise about 35% of my monthly housing payment. I don’t expect any of them to come down. Buying a house is a sure way to build wealth One of the most-touted advantages of homeownership is the opportunity it offers to build wealth. Every time you make a mortgage payment, you contribute toward your equity. It’s a way to build generational wealth. The numbers seem to confirm this idea: Homeowners’ median net worth is considerably higher at around $396,500, compared to the $10,410 median net worth of renters, according to Federal Reserve data I remain hopeful as I look at these statistics. It’s not always easy as I watch my estimated home value fluctuate on Redfin — which is $15,000 less than what I bought it for, at the moment. It’s also not easy because of the way mortgage amortization works. At first, when your loan balance is largest, most of your money goes toward interest. To illustrate, last year, I paid almost $4,100 toward my principal balance and close to $26,000 in interest. Over the years, the principal portion will increase, but it will take another 18 years for it to become the larger part of my payment. Eighteen years. I am 33. Eighteen years ago, I was a teenager, worried only about my grades in math and whether I’d catch my favorite rock band’s video on MTV. This kind of timeframe is hard to comprehend when you’re talking about debt, especially the type that keeps your home as collateral. You can simply refinance to save on interest “Marry the house, date the rate” is a popular phrase in today’s housing industry. It means you should choose a property you can see yourself settling in without feeling as committed to the mortgage with its interest rate. After all, when rates fall, you can always refinance: take out a new mortgage to replace the existing one. If you get a lower interest rate, your monthly payment will be lower, and you’ll pay less in the long run as well. This sounds simple in theory, but there’s nuance. First, most lenders require that you have at least 20% equity to refinance, or loan-to-value (LTV) ratio of 80% or lower. I only put down 3% when I got my mortgage, and the potential decrease in my home’s value doesn’t help my LTV ratio either. Besides, rates haven’t dropped enough since I purchased my condo for me to consider a refi. And there’s no saying whether they’ll go much lower. After all, the historical average is 7.71%, according to Freddie Mae. Finally, refinancing comes with closing costs, meaning you need to have a few thousand dollars you can spare — which I don’t. And it’s not a priority for me to save up that money, as I’m much more concerned about getting my emergency fund from three to six months’ worth of basic expenses. That means refinancing might be out of the picture for me, at least for a good while. Buying a home shouldn’t only be an investment If you’re looking at your first home purchase purely as an investment, the reality of homeownership might disappoint you. The housing market is rather brutal, and the return on your investment isn’t as guaranteed as you might think — at least, not in the short term. Plus, you might have to give up the quality of life that renting provides. Besides, a house isn’t the only thing you can invest in. If you continue to rent, don’t let that stop you from growing your wealth, whether through investing in the stock market, buying bonds or even just building a CD ladder. There are plenty of options outside of real estate for building wealth. As for buying your first home, treat it as a lifestyle choice — as gaining a place where you’ll want to settle for years. That gives your potential sacrifices a meaning and gives you enough time to build considerable equity. The bottom line Despite all the struggle, my home is a point of pride for me. I don’t think as much about when I can refinance as I do about all the upgrades I want to make. I’m not too concerned about immediate home value fluctuations because I’m not planning on going anywhere for at least a decade. I like it because it’s mine. My home allows me to feel rooted, a true part of the community invested in its future. It’s a place that keeps me grounded after renting so many different apartments in so many places. That is one thing you can expect from homeownership. If that’s what you want, it might be a good choice for you too. ----- [Ana Staples is a lead reporter at Bankrate and writes about credit cards and credit advice. She entered the credit industry contracting with Experian in 2019 and has since written about credit cards and other personal finance topics for numerous publications, including CNBC Select, Buy Side from WSJ and CNET. Sarah Gage is managing editor, Credit Cards] Related: …Sekisui House now expects to supply 12,600 homes in the U.S. in the fiscal year ending January 2026, a down from the initially planned 15,000 units. "This fiscal year's figures are irregular," said Nakai, predicting that "once we establish our brand, we can achieve accelerated growth." Sekisui House now expects operating profit in its U.S.-centered overseas business to drop 32% on the year to 53.5 billion yen ($339 million). The company expects overall operating profit to rise, thanks to strong sales in Japan. But the overseas business remains sluggish and is the only segment whose profit is forecast to decline. At the start of the fiscal year, Sekisui House's strategy took into account U.S. President Donald Trump's campaign promises to lower mortgage rates and boost the supply of affordable housing. "We built up a stock of ready-built homes at the start of the year, but the gap between our strategy and the market was a major miscalculation," Nakai said....

How solitude can help you regulate your mood

Updated December 22, 202111:40 AM ET By Colin Dwyer,, Clare Marie Schneider Over the past few years, researchers have devoted significant study to the concept of solitude — its potential benefits, its role in our lives, even its basic definition. So, here are a few takeaways from their recent work — with an eye toward how you can embrace alone time and make solitude a healthy practice in your life. Solitude is in the mind of the beholder Let's get one crucial idea out of the way first. "There isn't even a really agreed-upon definition about what solitude means," says Robert Coplan of Carleton University in Canada. And he should know. Beyond his role as director of the Pickering Centre for Human Development, he and colleague Julie Bowker edited The Handbook of Solitude, a collection of some of the latest scholarly research on solitude. It makes sense that there should be some confusion. After all, are you experiencing solitude if you are stranded on a desert island ... with a good Wi-Fi connection and updates to peruse on Instagram? What about when you're on a crowded subway platform, but with earbuds in and everyone else ignoring you? Where is the line between "together" and "alone"? Those questions aren't easy to answer, and to date, psychologists haven't settled on a single definition of solitude or the nature of its "active ingredient," in Coplan's words. But many agree, at least when conducting their studies, that the key rests with whether participants feel alone. One's subjective perspective matters more than whether their objective circumstances would bear that out on closer inspection. In other words, if you feel alone, you probably are — at least for the purposes of your mental state. We may crave time alone the way we crave time with others When we feel lonely, it's because our desire for company exceeds our ability to find it. And Coplan posits that this process can work in reverse as well: If our desire for solitude exceeds our ability to find it, we can also struggle with feelings of discomfort. "All the evolutionary psychologists talk about the need to affiliate with others, that we evolved with this need to be around others. And that's 100% true. I also think there is a need for solitude, which has been less well defined and less well discussed," he explains. "If we're not satisfying that need, there might also be a cost, just like there's a cost of being lonely if you don't satisfy your need to belong." What constitutes the right amount of solitude varies person to person, Coplan says, but when you aren't getting enough time on your own, you may begin to feel more irritable, anxious or put out. Don't expect an epiphany Easy there, Thoreau. Don't get solitude mixed up with the promise of insight or revelation. While the concepts are often paired in books and films, real life is obviously a lot more complicated. Sometimes solitude is calming, sometimes meaningful, but for a lot of us, it's often downright uncomfortable. Just look at a 2014 study in which a majority of participants preferred giving themselves an electric shock(!) to simply sitting alone with their thoughts for up to 15 minutes. Perhaps you, too, will find yourself wishing for a simple electric shock while waiting impatiently for that lightning bolt of inspiration. But that bolt from the blue need not arrive for solitude to show some psychological benefits. And you don't need to emulate a medieval hermit to get the kind of time and space needed to feel those effects either. Paul Salmon, a psychology professor at the University of Louisville, recommends looking at your quest for solitude more along the lines of a high-intensity interval workout — as a variety of exercise that can be brief and scattered throughout the day but no less effective for it. Be opportunistic, Salmon says. "Maybe even go into a room if you have a space that you can go to where you can be alone for a little bit," he says. "And also, to be clear, this is not isolating yourself but simply giving yourself a time to kind of recharge the batteries." Thuy-vy Nguyen has found that just 15 minutes in solitude can have an effect. A professor at the University of Durham in the U.K., Nguyen was tracking something she calls a person's arousal level: High arousal could mean something good (excitement) or bad (anger), just as low arousal moods could be good (contentment) or bad (boredom). And in just that brief window of time, Nguyen says she has found that solitude correlates with a drop in those high-arousal moods. That means, effectively, that time alone may simply help even us out. Solitude can be a communal exercise Funny as it may sound, pursuing your solitude may help develop your sense of community. By asking others for the time to yourself, and explaining why this is no reflection on their company, Salmon says you are bringing others into your trust, which they may appreciate. "Explain that it's not like you're isolating yourself and setting yourself apart, but that what you're doing is something of personal value," he recommends. "By doing so, you're inviting other people to at least acknowledge and accept that and possibly even engage in it themselves." And if even this does not help you obtain a separate space of your own, even for a little bit, remember that in many ways, solitude is what you make it. According to Salmon and his wife, Susan Matarese, a political scientist, also at Louisville, one doesn't need to be physically alone to experience solitude. Just close your eyes, turn inward for a bit and pay attention to what's going on in your body and what thoughts are going through your brain.

How To Control (And Even Use) Your Anger — With Meditation

How To Control (And Even Use) Your Anger — With Meditation June 10, 202112:03 AM ET By Simran Sethi, Andee Tagle Anger can be caustic: harming our bodies, compromising our judgement, inflaming public discourse. But Rod Owens — a lama in the Kagyu lineage of Tibetan Buddhism — explains that, if we learn to harness the feeling, anger can become a powerful and transformative teacher. "I have had to learn to love my anger," he writes in Love and Rage: The Path of Liberation Through Anger. "And to treat it as I would treat anyone or anything that I consider precious and beautiful." Anger is a complicated emotion that many of us try to suppress rather than examine — a desire often reinforced by societal narratives that dictate who is allowed to hold and process the sentiment. "Depending on our gender, class, race, and culture, we've gotten very different messages around anger," Owens, who also holds a Master of Divinity from Harvard University, explains. "When I talked to my female-identified friends, they often told me that they've never been given permission to be angry; when I talk to my white male friends, it's a very different narrative. They've never been policed around their anger." As a Black person in the United States, Owens writes in Love and Rage, "I have never been taught to use my anger in a constructive way. Matter of fact, I have learned that my anger can get me killed. My anger is the single greatest threat to my life." Despite this, his anger is a constant companion — something that, over time, he began to understand as a "secondary" emotion brought on by something buried inside him: "I looked deeper and began to see that anger was the bodyguard for my broken heartedness, for a fundamental hurt that I've been born into [a system] that's not aligned with my intentions to be free, safe and happy." This realization helped Owens re-orient his rage and learn how to create space to forge a "responsive relationship" with anger and other feelings. Through decades of reflection, he has come to appreciate the lessons the fierce emotion holds and suggests a practice comprised of six steps that he links through the acronym SNOELL. You can listen to the meditation at the top of the page, here, or try it on your own. It is a practice that takes time, one that we never perfect. "I can't say I'm less angry," he writes, "but I can say anger is something I see as important ... not an inconvenience I'm trying to wish away. This has helped me to not only survive the world, but to have incredible experiences of thriving." SNOELL Practice from Lama Rod Owens 1. See it. Observe the emotion. 2. Name it. "You have to name the things that you want to transform," Owens says. Call the anger what it is. 3. Own it. This is a critical step, Owens explains. "We have to understand this is happening in our experience, to own it is happening in our mind and our body, not in someone else's. That helps us to take responsibility for it." 4. Experience it. This is different from reacting. Experiencing anger is about getting curious and intimate with the sensation and exploring "how the energy shows up in our bodies and minds." 5. Let it go What this curiosity and awareness allows for, Owens says, is a reference point for our psyches: in the heat of the moment, we can remain somewhat steady and have agency. Anger becomes something we can choose to hold onto or release. 6. Let it float "This simply means that I am reminding myself — over and over again — that there's an incredible amount of space that can hold everything. And the space will be present as long as I'm choosing not to react, but to stay within a practice of responsiveness." Source: https://www.npr.org/2021/06/02/1002446547/how-to-control-and-even-use-your-anger-with-meditation

How to begin a meditation practice

January 3, 2022 When something sad, stressful or hurtful happens, so many of us look for a way to distract ourselves from the ensuing pain and discomfort. It may seem counterintuitive, but an effective way to manage our negative reactions to life's stressors actually involves slowing down and paying very close attention, says Jon Kabat-Zinn, the founder of mindfulness-based stress reduction (MBSR). "The kind of awareness we're talking about is so big and so open hearted and so spacious that it sees the good, the bad and the ugly of the human condition all at once, and it doesn't get caught and imprisoned by any of it." Kabat-Zinn started developing MBSR more than 40 years ago in the basement of the University of Massachusetts Medical Center, where he taught patients in chronic pain how to meditate. He believed that patients needed to be active participants in their own healing, and he was right. He found that those who received mindfulness meditation training had much better health outcomes. Today, his techniques for stress reduction are used in hospitals and health clinics worldwide. I talked to Kabat-Zinn about how we can all use mindfulness to manage our reactions to stress. This interview has been edited and condensed for clarity. Shereen Marisol Meraji: I'm going to attempt to define "mindfulness" on your terms: "It's the awareness that arises from paying attention on purpose in the present moment, nonjudgmentally." How did I do? Jon Kabat-Zinn: Perfect. The shorthand version of mindfulness is awareness. So one could say, "No big deal," except that it turns out awareness is a very, very big deal. It gives us new degrees of freedom for dealing with the challenges that are facing us as individuals and also as a species. So it's the hardest work in the world. It's also the easiest work in the world. You've said that people are often drawn to learning about mindfulness because they recognize something's missing in their lives. Was that true for you as well? I really don't want to give a long autobiographical story, in part because the work of mindfulness really involves getting out from underneath your own stories. Just suffice it to say that from very early childhood, I was interested in the whole question of "Who am I? Who are we? What does it mean to be human? What does it mean to be able to think and feel, and what kind of ways do we have to navigate our own lives, chart our own path, rather than be like a billiard ball, bounced around the table?" Where does meditation fit into mindfulness? Mindfulness is a form of meditation that really is the cultivation of intimacy with awareness. But we have to learn to enter the domain of awareness because so much of the time we're living in distraction. And that was true for thousands of years. We didn't have to wait for the iPhone to be distracted. But now we're distracted to an infinitely higher degree than ever before. On average, people check their phones about 260 times a day. Just to check, not to answer the phone, just to check to see if anything interesting is happening. So in all of those 260 moments, we're distracting ourselves from what's happening in the present moment. The more present we are, the more we are our full dimensionality of being, the more we are there for our family, for our friends and for our colleagues and for the world itself. The diagnosis of the condition of the world at this particular moment is kind of like an acute chronic disease. And so the same kinds of practices that we use for individual patients are very appropriate to apply on a global level and on the societal level. What do you think are the biggest misconceptions about the benefits of a meditation practice? The biggest misconception, I would say, is that you're supposed to make your mind blank and that if your mind is blank, then your stress will go away and you won't be in any emotional pain or physical pain. And that meditation is some special state and if you're doing it right, you'll just nail it, you'll just land it, and then everything will be fantastic. Wait, it doesn't work that way? Let me just say that that is such a crock. It really is a kind of fiction that is unfortunately very prevalent in this society. There's no place to go, there's nothing to do and there's no special state that you're supposed to attain. I trust that as listeners, you'll find your own way. It's like following a thread and at a certain point, you go in another direction and you follow that thread until you realize that all these threads are really your own heart befriending itself. A guided mindfulness meditation practice for beginners You can hear Kabat-Zinn explain this breath-based practice in the audio at the top of the page. There's only one place to start, and that's in the present moment outside of time. It turns out that, interestingly enough, when we use the word "now," it has a timeless dimension to it. It's over almost before the word can come out of our mouth or move through our mind. And so it's now, now, now, now, now. And the question is, can we actually fall awake and inhabit our awareness, moment by moment by moment? Meditation is a way of being. It's not a doing. This is an invitation to just drop in and experience the actuality of, say, the body breathing. In this moment, you can close your eyes, and one of the first things you'll notice when you drop in is that there's breath going on. This is a very powerful door into the present moment because we don't care about yesterday's breath or the next breath or the last breath. The only thing we care about is this breath. Just experience a few breaths, one by one, moment by moment, just surfing or riding on the wave of your own breathing. Of course, there's all sorts of other things going on in your universe, sounds and thoughts and emotions and whatever is going on in your environment. And we're not trying to shut any of that out. After not very long, the mind is going to start drifting away. It's going to have a thought — it's off someplace else, having lunch in a restaurant in LA, or reviewing something that happened a long time ago, or caught up in some emotion about being disregarded or offended. Notice what's on your mind in this moment because, you know what, it's on your mind in this moment. As soon as you recognize, "Oh, I'm off the breath. I don't even remember the breath," guess what, you can begin again because it's always the present moment, so you don't have to worry about what's been in the past. You don't have to blame yourself for being distracted. You can just let things come and go. And every time the mind wanders off from your primary object of attention, which for now is just sitting here breathing, then you simply begin again. It's really a form of wisdom to cultivate this, this exercise, this muscle to continually recognize where the mind is. Remember that the real "practice" is living The real meditation practice is the 24 hours itself — it's life itself. It's not sitting on a cushion in the cross-legged posture or lying in a yoga pose called the corpse pose or anything like that. That's all fabulous. But we're cultivating that so that we get more comfortable with living out all our moments as if they really mattered and therefore being there for them — the good ones, the bad ones, the ugly ones, the stressful ones, the difficult ones, the painful ones. The more our heart and our mind are open in awareness, the more we have new degrees of freedom that are both profoundly healthy and healing but also help us learn, grow and transform across life itself. Source: https://www.npr.org/2021/12/21/1066585316/mindfulness-meditation-with-john-kabat-zinn

Mô hình di trú của Hungary trở thành chuẩn mực mới của châu Âu như thế nào?

https://anhbasamdotvet.wordpress.com/2025/12/22/124-mo-hinh-di-tru-cua-hungary-tro-thanh-chuan-muc-moi-cua-chau-au-nhu-the-nao/ Mô hình di trú của Hungary trở thành chuẩn mực mới của châu Âu như thế nào? Published by vinh15091956 on Dec 22, 2025 THE NATIONAL INTEREST by Monika Palotai, and Kristóf György Veres – December 19, 2025 Ba Sàm lược dịch Liên minh châu Âu tìm cách trừng phạt Hungary trong khi thừa nhận rằng quốc gia này đã đúng ngay từ đầu. Trong một màn thể hiện thói đạo đức giả đặc trưng từ Brussels [EU], chính những chính sách về di cư bị gắn mác bài ngoại và “phi châu Âu” cách đây một thập kỷ thì giờ đây lại đang định hình lại cách tiếp cận của EU đối với an ninh biên giới. Hơn một thập kỷ qua, Hungary, dưới sự lãnh đạo của Thủ tướng Viktor Orbán, đã phải đối mặt với sự lên án không ngừng, các cuộc chiến pháp lý và các khoản phạt khổng lồ từ EU, lên tới hàng trăm triệu đô la, vì lập trường cứng rắn chống lại làn sóng di cư ồ ạt và việc áp đặt hạn ngạch người di cư. Tuy nhiên, khi khối này đang vật lộn với áp lực dai dẳng ở biên giới và với những khối người di cư khó hòa nhập trong nước, các yếu tố then chốt của “phương thức Hungary”—các rào cản vật lý vững chắc, cách hiểu rộng hơn về các quốc gia thứ ba an toàn và các cơ chế cho phép hồi hương nhanh chóng tại biên giới—đang được áp dụng một cách toàn diện. Điều này phơi bày sự thất bại to lớn về chính sách của các quan chức châu Âu: trong câu chuyện di cư của châu Âu, chủ nghĩa hiện thực cuối cùng đã chiến thắng những lời lẽ hoa mỹ, nhưng sự chứng minh đó đã phải trả giá đắt và bất công. Kế hoạch của Hungary được hình thành trong bối cảnh hỗn loạn của cuộc khủng hoảng di cư năm 2015, khi hàng trăm nghìn người xin tị nạn, chủ yếu từ Trung Đông, đổ xô về châu Âu qua vùng Balkan. Tổng thống Hungary Viktor Orbán đã hành động quyết đoán, thiết lập một chiến lược ba trụ cột ưu tiên an ninh biên giới, hơn là chính sách mở cửa để bảo vệ biên giới bên ngoài của EU. Chính sách của Hungary dựa trên ba trụ cột: hàng rào biên giới kiên cố, cách hiểu rộng hơn về khái niệm quốc gia thứ ba an toàn, và cách tiếp cận không khoan nhượng đối với những người xin tị nạn vượt biên bất hợp pháp. Trong mùa hè năm 2015, khi hàng trăm nghìn người di cư từ Syria, Afghanistan và các nước Trung Đông khác đổ xô qua vùng Balkan, chủ yếu đến Đức, chính phủ Hungary đã quyết định dựng một hàng rào dây thép gai dài 27 km dọc theo biên giới phía Nam với Serbia, và hoàn thành nó ngay trong năm đó. Hàng rào sau đó được mở rộng đến biên giới Croatia-Hungary và được gia cố bằng cảm biến, máy bay không người lái, camera nhiệt và một hàng rào thứ cấp trong những năm tiếp theo. Ông Orbán không hề ngại ngần tuyên bố “Chúng tôi không coi những người này là người tị nạn Hồi giáo. Chúng tôi coi họ là những kẻ xâm lược Hồi giáo”, cảnh báo rằng dòng người di cư không kiểm soát đe dọa đến cội nguồn Kitô giáo của châu Âu. Mô hình của Hungary đã thành công trong việc ngăn chặn làn sóng người di cư, với số lượng người vượt biên tại biên giới phía Nam của Hungary giảm mạnh từ hơn 400.000 người vào năm 2015 xuống chỉ còn rất ít vào năm 2016. Trong khi ông Orbán và cách tiếp cận của ông bị gán mác là phân biệt chủng tộc và bài ngoại, các nhà lãnh đạo EU cũng tuyên bố sai sự thật rằng mô hình này không thể hợp tác với Thủ tướng Đức lúc bấy giờ là Angela Merkel, người cho rằng “Nếu chúng ta xây hàng rào, người dân sẽ tìm cách khác để vào”, và nói thêm rằng “không thể ngăn chặn dòng người đến”. Khi EU đang cố gắng áp đặt việc phân bổ bắt buộc những người xin tị nạn giữa các quốc gia thành viên để giải quyết cuộc khủng hoảng, mô hình của Hungary bắt đầu lan rộng khi các quốc gia khác bắt đầu noi theo ông Orbán. Ngay từ năm 2015, Slovenia đã dựng hàng rào dọc biên giới với Croatia, sau đó dỡ bỏ nhưng lại tăng cường kiểm soát khi dòng người di cư tăng đột biến. Bulgaria đã hoàn thành hàng rào dài 25 km với Thổ Nhĩ Kỳ vào năm 2017, làm giảm 99% số người nhập cư. Hy Lạp, một quốc gia tuyến đầu của dòng người di cư từ Thổ Nhĩ Kỳ, đã mở rộng hàng rào sông Evros lên khoảng 9,4 km vào năm 2021, đồng thời tăng cường tuần tra và công nghệ để ngăn chặn các vụ vượt biên – tương tự như chiến lược rào chắn của Orbán. Việc xây dựng các bức tường và hàng rào biên giới tiếp tục được đẩy mạnh vào mùa thu năm 2021, khi Belarus cố gắng tạo ra một cuộc khủng hoảng di cư giả tạo bằng cách đưa người xin tị nạn từ Trung Đông đến và hướng họ về phía biên giới Ba Lan. Đối mặt với cuộc tấn công hỗn hợp từ nước láng giềng phía Đông, Warsaw đã dựng lên một bức tường thép dài 38 km hoàn chỉnh với thiết bị giám sát. Đối mặt với áp lực tương tự, Latvia và Lithuania cũng đã dựng lên các rào cản biên giới vật lý. Vào cuối năm 2023, Phần Lan tuyên bố xây dựng một hàng rào dài khoảng 124,27 dặm. Từ năm 2014 đến năm 2022, tổng chiều dài các rào chắn biên giới tại biên giới ngoài của EU và trong khu vực Schengen đã tăng từ 196 dặm lên 1272 dặm. Câu hỏi muôn thuở—ai sẽ trả tiền?—đã làm lộ rõ ​​thêm những rạn nứt trong quan điểm chính thống của EU. Vào tháng 10 năm 2021, trong bối cảnh căng thẳng với Belarus, 12 quốc gia thành viên đã kiến ​​nghị Ủy ban châu Âu ban hành luật để tài trợ cho các rào chắn vật lý. Điều này lặp lại yêu cầu của Orbán năm 2017 về việc hoàn trả khoảng 470 triệu đô la—một nửa chi phí của hàng rào phía nam của Hungary—nhưng đã bị từ chối. Chủ tịch Ủy ban Ursula von der Leyen đã khẳng định dứt khoát vào năm 2021 rằng EU sẽ không tài trợ cho “dây thép gai và tường rào“. Tuy nhiên, đến đầu năm 2025, tình thế đã đảo ngược. Cao ủy Nội vụ EU Magnus Brunner đã thể hiện sự sẵn sàng tài trợ cho cơ sở hạ tầng như vậy, thừa nhận vai trò của chúng trong quản lý biên giới. Sự thay đổi này cho thấy chủ nghĩa thực dụng ngày càng tăng của Brussels, được thúc đẩy bởi áp lực bầu cử và các yêu cầu an ninh. Một minh họa khác cho thói đạo đức giả và thiên vị chính trị của giới lãnh đạo EU hiện nay về vấn đề di cư là việc thực thi cách tiếp cận của Hungary đối với định nghĩa về khái niệm quốc gia thứ ba an toàn. Theo luật tị nạn của EU, “quốc gia thứ ba an toàn” (STC) là một quốc gia không thuộc EU được coi là an toàn cho người xin tị nạn, nơi các quốc gia thành viên EU có thể trả lại những người lẽ ra có thể xin bảo vệ ở quốc gia đó. Nhưng chỉ khi có bằng chứng chứng minh mối liên hệ – chẳng hạn như gia đình, công việc, v.v. – giữa người xin tị nạn và quốc gia STC. Thủ tướng Hungary đã lập luận từ năm 2015 rằng việc chỉ cần quá cảnh qua một quốc gia thứ ba an toàn, hoặc sự tồn tại của một thỏa thuận song phương, nên được coi là đủ căn cứ để tự động từ chối người xin tị nạn. Ông đã đổi tên định nghĩa cũ thành khái niệm “quốc gia an toàn đầu tiên”. Đúng như lời ông nói, sau một loạt các sửa đổi luật trong nước từ năm 2016 trở đi, tất cả các đơn xin tị nạn do người di cư quá cảnh qua nước láng giềng Serbia – “một quốc gia an toàn đầu tiên” – đều ngay lập tức bị coi là không được chấp nhận. Kể từ khi nhậm chức vào tháng 5 năm 2025, Thủ tướng Đức Friedrich Merz – người thực chất ủng hộ quan điểm của Orban – đã thúc đẩy cải cách khái niệm Quốc gia Thứ ba An toàn (STC). Cương lĩnh của đảng ông hiện nay nêu rõ: “Bất kỳ ai xin tị nạn ở châu Âu đều nên được chuyển đến một quốc gia thứ ba an toàn”. Bước đột phá cuối cùng đã xảy ra vào đầu tháng 12, khi Hội đồng châu Âu đồng ý sửa đổi khái niệm Quốc gia Thứ ba An toàn (STC), thông qua cách giải thích đã có từ một thập kỷ trước của Orbán. Việc mở rộng khái niệm STC của Hội đồng đã mở rộng các tiêu chí, loại bỏ yêu cầu về “mối liên hệ” trực tiếp với quốc gia thứ ba (chẳng hạn như quan hệ gia đình) và cho phép từ chối hàng loạt chỉ dựa trên việc quá cảnh hoặc lưu trú ngắn hạn tại các quốc gia được coi là an toàn. Từng bị coi là phi tự do, cách tiếp cận này hiện đã được 23 trong số 27 chính phủ EU ủng hộ, chứng minh chủ nghĩa hiện thực ban đầu của Hungary và báo hiệu một sự thay đổi mang tính cách mạng trong chính sách của EU – sau khi đa số cánh hữu trong Nghị viện châu Âu cũng đã chấp thuận. Trụ cột thứ ba trong Chính sách Di cư của Hungary, chính sách không khoan nhượng đối với nhập cảnh bất hợp pháp, cũng đã len lỏi vào chính sách của EU thông qua các cơ chế trá hình. Luật EU không cho phép rõ ràng việc “đẩy lùi” người nhập cư tại biên giới, vì điều đó sẽ vi phạm Hiến chương về Quyền cơ bản của EU và Công ước Geneva năm 1951. Nhưng vào năm 2024, Brussels đã tạo ra các cấu trúc pháp lý mà trong một số trường hợp, trên thực tế cho phép điều đó xảy ra. Công cụ cốt lõi của nó, quy tắc “không nhập cảnh”, cho phép các quốc gia đối xử với những người trên lãnh thổ EU như thể họ chưa từng nhập cảnh. Trong các “vùng không nhập cảnh”, chính quyền có thể giam giữ, ngăn chặn việc đăng ký và trục xuất người dân trở lại bên kia biên giới mà không cần mở thủ tục xin tị nạn, và, như một bổ sung mới, có thể loại trừ các tổ chức phi chính phủ và trợ giúp pháp lý. Kết hợp với kế hoạch mở rộng các quy tắc STC, các cơ chế này trên thực tế hợp pháp hóa việc đẩy lùi người nhập cư, chỉ khác tên gọi. Dường như, EU đã nhượng bộ và đang dốc toàn lực vào việc bảo vệ biên giới nghiêm ngặt hơn. Tuy nhiên, tất cả những cải cách này vẫn đi kèm với sự đoàn kết bắt buộc, theo đó các quốc gia phải chấp nhận việc tái định cư người di cư hoặc phải trả khoảng 23.000 đô la cho mỗi lần từ chối, với số tiền được chuyển cho các quốc gia tuyến đầu để xử lý người nhập cư. Và đây là nghịch lý của Hungary. Là một quốc gia tuyến đầu đã gần như loại bỏ hoàn toàn người nhập cư bất hợp pháp thông qua các biện pháp đổi mới của mình, Budapest lại là nạn nhân của chính hiệu quả mà mình đạt được. Tòa án Công lý Châu Âu, phù hợp với lập trường ủng hộ biên giới mở của Ủy ban, đã phán quyết vào năm 2020 và 2023 rằng việc Hungary sử dụng rộng rãi các trung tâm tiếp nhận người nhập cư đặc biệt (STC) và việc đẩy lùi người nhập cư tại biên giới đã vi phạm luật EU. Năm 2024, tòa án đã áp đặt mức phạt một lần là 230 triệu đô la và mức phạt hàng ngày là 1,17 triệu đô la đối với hành vi không tuân thủ liên tục – vì một “vi phạm chưa từng có và đặc biệt nghiêm trọng”. Đến quý 3 năm 2026, các khoản phạt có thể vượt quá 1 tỷ đô la, tương đương 0,4% GDP của Hungary. Trong khi giới lãnh đạo EU đang dần dần kết hợp các yếu tố trong cách tiếp cận ban đầu của Orban, Hungary vẫn tiếp tục tài trợ cho việc phòng thủ biên giới và phải trả tiền phạt vì ngăn chặn người di cư. Hungary được minh oan, nhưng lại bị phạt quá nặng. Sự bất hòa này cho thấy tình trạng xa rời thực tế chủ quyền của các quan chức EU vốn không được bầu cử và sự phản đối ngày càng tăng của công chúng đối với vấn nạn di cư không được quản lý. Khi chủ nghĩa hiện thực của Orbán lan tỏa khắp khối, sự minh oan cho Hungary mang vị đắng: bị phạt vì tầm nhìn xa trong khi lộ trình của họ lại đã cứu châu Âu khỏi chính mình. Trong một sự trớ trêu kiểu Orwell (*), các khoản phạt vì thách thức những lý tưởng lỗi thời có thể đơn giản được đổi tên thành “đóng góp đoàn kết” một khi mô hình Hungary trở thành học thuyết chính thức. Châu Âu phải đối mặt với thói đạo đức giả này, nếu không nó sẽ làm xói mòn chính liên minh mà họ đang tìm cách bảo vệ. Tiến bộ thực sự không đòi hỏi sự trừng phạt vì hiệu quả, mà là sự hợp tác trong việc bảo vệ biên giới chung. Giới thiệu về các tác giả: Monika Palotai là nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Tự do Tôn giáo và chuyên gia tại Viện Warsaw. Bà có bằng Cử nhân Truyền thông và Phương tiện truyền thông từ Trường Kinh doanh Budapest, Hungary; bằng Tiến sĩ Luật từ Đại học Károli Gáspár thuộc Giáo hội Cải cách, Hungary; bằng Thạc sĩ Luật Sharia (LL.M.) từ Đại học Sharjah; và bằng Thạc sĩ Dịch vụ Công Quốc tế từ Đại học Dịch vụ Công, Hungary. Sau đó, bà tiếp tục học chương trình Tiến sĩ tại Trường Tiến sĩ Khoa học Hành chính Công với học bổng nhà nước Hungary. Kristof Gyorgy Veres là nghiên cứu viên không thường trú tại Trung tâm vì Lợi ích Quốc gia và giám đốc quốc tế của Viện Danube. Ông nhận bằng Tiến sĩ Lịch sử từ Khoa Nhân văn tại Đại học Eötvös Loránd (Budapest) năm 2021. Ông cũng có bằng Thạc sĩ Khoa học Lưu trữ. Trước khi đảm nhận vị trí hiện tại, ông từng làm nghiên cứu viên tại Viện Nghiên cứu Di cư có trụ sở tại Budapest. Ông gia nhập Trung tâm Nghiên cứu Di cư vào tháng 9 năm 2021 với tư cách là Nghiên cứu sinh An ninh Quốc gia Andrássy trong 14 tháng. – (*) “Trong một sự trớ trêu kiểu Orwell“: Câu này nhắc tới George Orwell, tác giả của những cuốn sách nổi tiếng – 1984 (Nineteen Eighty-Four) và Trại súc vật (Animal Farm). Nó mang hàm ý chỉ một sự mâu thuẫn nghịch lý mang tính thao túng ngôn ngữ và sự thật – vừa châm biếm, vừa cảnh báo về nguy cơ toàn trị trong xã hội hiện đại. 03. Nền dân chủ thời chiến: Con đường tiến hóa của nước Mỹ trong kỷ nguyên khủng hoảng (P.1)